Kit Neurofilament se yon Biomarker itil pou fanm ki gen Maladi Fabry?

Chèn limyè nerofilaman serom se pa yon biomarker itil nan patisipasyon sistèm nève santral la nan fanm ki gen Maladi Fabry.

Kontakte: emily.li@wecistanche.com

Tomasz Hołub, Kamila Kędzierska, Katarzyna Muras-Szwedziak, Michał Nowicki*

Depatman Nefroloji, tansyon wo ak transplantasyon ren, Inivèsite Medikal nan Lodz, Polòy.

REZIME

NeurofilamanKonsantrasyon serik Light Chain (NfL) se yon nouvo makè noninvasive nan maladi neurodegenerative. Maladi Fabry (FD) mennen nan akimilasyon nan glikosfingolipid nan tisi ki mennen nan domaj pwogresif nan sistèm kò kritik ak ògàn, ki gen ladan periferik ak sistèm nève santral. Pa gen okenn makè serik etabli nan neurodegeneration nan FD. Etid transvèsal yon sèl sant nou an te fèt pou pwouve konsèp ke nivo serik NfL ta ka reflete gravite defisyans mantal yo ak endirèkteman, nivo nansistèm nève santralpatisipasyon nan fanm nan premye etap FD. Douz fanm ki gen yon dyagnostik FD konfime pa tès jenetik ak 12 matyè ki an sante matche. Konsantrasyon serik NfL yo te mezire nan tout matyè yo ansanm ak tès nerosikolojik ki enkli Mini Egzamen Eta Mantal (MMSE) ak Echèl Evalyasyon kognitif Monreyal (MoCA). Kalite lavi yo te evalye ak Short Form Survey (SF-36). Pasyan FD yo ak matyè ki an sante yo pa t 'diferan ak konsantrasyon serik NfL, rezilta tès nerosikolojik ak kalite lavi yo. Te gen yon siyifikatif korelasyon pozitif ant NfL ak globotriaosylosphingosine (lyso-Gb3) konsantrasyon nan fanm ki gen FD (R=0, 69, p=0.01). Te gen tou yon korelasyon ant konsantrasyon NfL ak nòt MoCA men se pa nòt MMSE. Analiz Karakteristik Fonksyònman Reseptè (ROC) te montre ke pi bon prediksyon pou Defisyans kognitif twò grav nan tou de gwoup yo te eGFR. Serik konsantrasyon NfL pa parèt pou predi degre nan patisipasyon sistèm nève nan fanm ki gen FD.

Mo kle:biomakè, neurodegeneration, kalite lavi

Cistanche ede w gen yon bon kalite lavi

1. Entwodiksyon

Maladi Fabry (FD), se yon maladi depo lizozomal ultra-ra eritye kòm yon maladi X-lye. FD koze pa yon defisi nan anzim lizozomal alphagalactosidase A (-Gal A; EC 3.2.1.22). Jèn GLA, ki chita sou kwomozòm X nan Xq22, kode yon précurseur 429 asid amine ki trete nan yon glikoprotein 398 asid amine ki fonksyone kòm yon homodimer. Mitasyon GLA mennen nan yon defisi oswa absans nan anzim -galactosidase A (-Gal A), ki katalize idroliz globotriaosylceramide.

Defisi Alpha-Gal A mennen nan akimilasyon pwogresif nan glikolipid, ak globotriaosylosphingosine (lyso-Gb3) nan selil diferan nan kò a, ki mennen nan domaj ak malfonksyònman nan ògàn ki afekte yo. Selil ak tisi ki pi afekte nan FD yo enkli podosit glomerulè, kardyomyosit, selil andotelyal, misk vaskilè ak nè periferik ak santral. Li tout mennen nan malfonksyònman ak echèk nan ògàn vital ki gen ladan kè a, ren ak sistèm nève. Gravite maladi a depann de sèks, laj ak kalite mitasyon an. Gason ki gen fenotip klasik gen pi gwo risk pou konplikasyon ak sentòm bonè, pandan y ap pi piti fanm yo sitou vin afekte pa FD pita nan lavi (1).

Neurofilamentsse eleman prensipal nan sitoskelèt newòn la. Limyè (NfL), entèmedyè (NfM) ak lou (NfH) chenn yo te distenge sou baz mas molekilè yo. Konsantrasyon nan serik nan NfL ak enpòtans yo kòm yon makè nan maladi sistèm nève santral yo te demontre nan plizyè etid resan (2,3). Domaj newòn ak chanjman fizyolojik nansistèm nève santral(CNS) lakòz liberasyon neurofilaments. Sa a tradwi nan nivo ki wo nan NfL nan likid serebrospinal la epi finalman nan san an, kote konsantrasyon li yo reflete pousantaj nan ki NfL lage nan newòn yo (3). Plizyè etid yo te montre yon gwo korelasyon pozitif ant NfL nan san an ak nan likid cerebrospinal la (4). Serom NfL konsantrasyon pozitivman korelasyon ak gravite nan divès maladi nan sistèm nève santral la ki gen ladan paralezit miltip, paralezi aparèy nè amyotwofik, demans frontotemporal, maladi alzayme a, blesi twomatik nan sèvo ak koripsyon nan sistèm nève ki asosye ak enfeksyon VIH (2).

Kit Neurofilament se yon Biomarker itil pou fanm ki gen Maladi Fabry?

Faktè fizyolojik prensipal ki enfliyanse konsantrasyon NfL se laj pasyan yo. Avèk aje konsantrasyon NfL nan matyè ki an sante ogmante pa 2.2 pousan chak ane. Apre laj 60 an, yo obsève yon lòt ogmantasyon enpòtan nan konsantrasyon NfL (5). Chanjman sa yo ta ka atribiye tou de aje tèt li ak agrégation de komorbidite. Li te byen pwouve ke pasyan ki gen FD yo karakterize ak aje nan sèvo pi vit konpare ak popilasyon an ki an sante (6). Pasyan ki gen FD yo gen plis risk pou yo devlope malfonksyònman mantal ak pi fò nan yo tou gen sentòm depresyon (7). Pasyan yo dyagnostike ak depresyon grav gen plis andikap mantal konpare ak popilasyon jeneral la (8). Li te montre tou ke nan gwo twoub depresyon yo te obsève pi wo nivo NfL (9). Sepandan, li pa te konfime nan FD ke andikap mantal la se akòz sentòm depresyon men faktè risk li yo gen ladan sèks gason, pasyan ki gen fenotip maladi klasik, pi ba kosyan entèlijans (IQ) ak yon istwa nan konjesyon serebral (10,11).

Anpil tès klinik yo te devlope pou evalye fonksyon mantal, chak nan yo evalye domèn espesifik nan fonksyone mantal, men nan yon aspè diferan. Tès depistaj jwe yon wòl kle nan pèmèt chak klinisyen fè yon premye evalyasyon defisyans mantal. Pi bon tès valide yo itilize pou tès depistaj pou defisyans mantal yo enkli Mini Egzamen Eta Mantal (MMSE) ak Echèl Evalyasyon Kognitif Monreyal (MoCA) (12,13). MMSE ak MoCA yo te itilize ak byen valide nan etid resan yo evalye andikap mantal nan pasyan ki gen FD (11,14). Objektif etid la se te evalye si konsantrasyon nan serik nan NfL ta ka yon makè nan kòmansman ansistèm nève santralpatisipasyon ak andikap mantal nan fanm ki gen FD.

Tablo 1. Karakteristik klinik popilasyon etid la

eGFR: Pousantaj Filtrasyon Glomerulè yo estime; MMSE: Mini Egzamen Eta Mantal; MoCA: Echèl Evalyasyon kognitif Monreyal; SF-36:The Short Form 36 Health Survey

2. Materyèl ak Metòd

Etid la te apwouve pa Komite Etik lokal la e li te fèt an akò ak Deklarasyon èlenki. Tout pasyan yo te bay konsantman ekri enfòme pou yo patisipe nan etid la.

Vennkat matyè yo te enskri, ki gen ladan 12 fanm ki gen FD konfime ak 12 kontwole sante matche. Etid la te fèt ant mas ak oktòb 2020. Karakteristik popilasyon etid la bay nan Tablo 1. Dyagnostik FD te baze sou konsantrasyon san -Gal A, lyso-Gb3 ak tès jenetik. Tès yo te fèt ak metòd Dry Blood Spot (DBS). Rezilta endividyèl yo prezante nan Tablo 2. Sèlman yon fanm nan gwoup etid la te kalifye pou terapi ranplasman anzim.

Pasyan ki gen FD ki enkli nan etid nou an te soti nan twa fanmi diferan. Degre jantiyès ak pye bwa fanmi pasyan yo prezante nan Figi 1.

Gwoup kontwòl la te fèt nan 12 fanm ki an sante, matche ak fanm ki gen FD pou laj, nivo edikasyon ak fonksyon ren. Kritè esklizyon yo te dyagnostik nenpòt maladi nansistèm nève santrallòt pase ki asosye ak FD, yon andikap ki ta anpeche nenpòt nan pwosedi etid yo tankou pèt tande oswa vizyon, maladi ren kwonik ak eGFR < 30 ml/min, demans, twoub sikyatrik fonksyonèl egi ak tansyon wo san kontwòl (BP sistolik > 130 mmHg oswa BP dyastolik > 80 mmHg).

Chak pasyan ranpli yon kesyonè sou kalite lavi The Short Form 36 Health Survey (SF-36) ak de tès depistaj pou evalye fonksyon mantal, MoCA ak MMSE.

MoCA ak MMSE yo souvan itilize kòm echèl neurosikolojik tès depistaj yo. Nan MMSE, pwen koupe ki pi souvan itilize pou dyagnostik demans se yon nòt 24 pwen oswa mwens. Nòt maksimòm pou tès MoCA a se 30 pwen; yon rezilta 26 oswa plis pwen defini kòm nòmal. Yon nòt ki soti nan 19 a 25 konsidere kòm defisyans mantal modere (MCI) (13).

Pandan menm vizit la, san yo te ranmase nan yon eta jèn apre yon rès lannwit lan nan men tout patisipan yo detèmine konsantrasyon serik nan NfL, kreyatinin, ure, kalsyòm, fosfat, òmòn paratiwoyid (PTH) ak emoglobin san. Konsantrasyon NfL te evalye ak aNeurofilamanLimyè Polypeptide (NEFL) ELISA Kit (antikò-online GmbH, Aachen, Almay). Lòt paramèt yo te mezire lè l sèvi avèk metòd laboratwa otomatik woutin nan yon laboratwa lokal.

Yo te kalkile valè mwayèn ak devyasyon estanda pou chak varyab nòmalman distribye. Pou varyab ki pa nòmalman distribiye, yo te kalkile valè medyàn ak seri entèrkwatil (IQR). Yo te fè analiz de nòmal distribisyon an ak tès Shapiro-Wilk, epi sou baz rezilta li yo, yo te itilize tès parametrik t oswa tès Mann-Whitney U ki pa parametrik. Yo te trase koub karakteristik reseptè a (ROC) pou evalye valè konsantrasyon serik NfL, eGFR, lyso-Gb3 ak -Gal A ki endike prezans defisyans mantal modere nan tès MoCA a. Lojisyèl Statistica 13.1 te itilize pou fè analiz estatistik la.

Tablo 2. Kalite varyant jenetik, globotriaosylosphingosine ak konsantrasyon -galactosidase A nan san nan fanm ki genMaladi Fabry

Lyso-Gb3: globotriaosylosphingosine; -Gal A - -galaktozidaz A.

Figi 1. Pyebwa fanmi twa fanmi akMaladi Fabryenkli nan etid nou an

3. Rezilta ak Diskisyon

Konsantrasyon serik NfL pa t diferan anpil ant gwoup yo ({{0}},053 ± 0,1 kont 0,048 ± 0 ,09 ng/mL; p=0.9). Fanm ki gen FD tou te gen menm jan emoglobin san, fosfat serik ak PTH. Konsantrasyon kalsyòm serik te pi wo nan gwoup FD a pase nan fanm ki an sante (2.38 ± 0.08 vs 2.28 ± 0.11 mmol / L, respektivman; p=0.03). Nòt MMSE, MoCA ak SF-36 yo te sanble tou nan chak gwoup.

Nan fanm ki gen FD te gen yon siyifikatif korelasyon pozitif ant laj ak konsantrasyon PTH serik (R=0.62, p=0.03). Menm korelasyon an pa te wè nan gwoup kontwòl la.

Nan gwoup la FD te gen tou yon siyifikatif korelasyon pozitif ant NfL ak konsantrasyon lyso-Gb3 (R=0.69, p=0.01).

Nan gwoup kontwòl la, yo te jwenn yon korelasyon negatif enpòtan ant NfL serik ak emoglobin (R= -0.8, p=0.001) MoCA nòt (R=-0.6, p {{6). }}.04), ak yon korelasyon pozitif ant NfL ak serik PTH konsantrasyon (R=0.8, p=0.0009). Korelasyon sa yo pa te prezan nan fanm ki gen FD.

Nan gwoup kontwòl la te gen yon gwo korelasyon negatif ant laj ak nòt MoCA (R=-0.83, p=0.0009) ak yon korelasyon pozitif ant laj ak nòt SF{-36 (R).=0.6, p=0.04). Nan gwoup FD a sèlman yon korelasyon enpòtan ant laj ak nòt MoCA yo te obsève (R=-0.85, p=0.0004).

Analiz ROC te montre ke pi bon prediksyon pou MCI nan tou de gwoup yo te eGFR. Zòn anba koub la (AUC) pou fanm ki gen FD te {{0}}.938 (95 pousan CI: 0.792 - 1.083) ak nan zòn nan. gwoup kontwòl 0.857 (95 pousan CI: 0.628 - 1.086). Enfòmasyon detaye sou rezilta analiz ROC yo bay nan Figi 2.

Figi 2. Prediktè defisyans mantal modere ak koub karakteristik fonksyone reseptè yo.

Etid transvèsal yon sèl sant nou an te fèt pou pwouve konsèp ke nivo NfL serik yo te kapab reflete gravite defisyans mantal ak endirèkteman, nivo patisipasyon CNS nan fanm nan premye etap FD san sentòm klinik anvan patisipasyon sistèm nève yo. Ipotèz dèyè etid la te ke domaj nan newòn yo nan pasyan FD pral lakòz yon ogmantasyon nan konsantrasyon NfL nan likid serebrospinal ak pénétration li nan sikilasyon periferik la, ki ka evalye pa mezire nivo serom yo. Loeffler T, et al. an yon modèl sourit te montre ke konsantrasyon NfL kapab yon biomarker ki gen anpil valè pa sèlman nan maladi neurodegenerative tipik, men tou nan lòt maladi ki gen yon eleman adisyonèl newòn, tankou maladi depo lizozomal, tankou maladi Gaucher (15). Erante D, et al. konfime ke NfL se yon bon biomarker nan neurodegeneration nan maladi Niemann-Pick (16). Ru Y, et al. dekri NfL kòm yon biomarker nan neurodegeneration nan newòn ceroid lipofuscinosis tip 2 (maladi CLN2), yon lòt maladi depo lizozomal. Otè sa yo te montre nan yon modèl kanin yon korelasyon enpòtan ant konsantrasyon serik NfL ak pwogresyon maladi. Yon fason diferan, nan pati imen an nan etid yo yo pa t 'kapab montre korelasyon ant konsantrasyon NfL ak severite CLN2 oswa laj pasyan yo. Sepandan yo te montre, ke konsantrasyon NfL diminye pa 50 pousan apre terapi ranplasman anzim yo te inisye (17).

Kit Neurofilament se yon Biomarker itil pou fanm ki gen Maladi Fabry?

Etid ki site pi wo yo te evalye itilite NfL kòm yonbiomakèpou patisipasyon sistèm nève a nan kèk maladi depo lizozomal. Dapre nou konnen, pa te gen okenn etid ki sanble nan pasyan ki gen FD. Nan FD, fanm anjeneral gen yon kou maladi pi modere pase gason, ki se akòz yon inaktivasyon owaza nan kwomozòm X la. Sepandan, patisipasyon grav nan ògàn sib sa yo tankou kè a oswa ren se byen komen (18). Malgre aktivite rezidyèl anzim, fanm ki gen FD devlope sentòm karakteristik ak laj, ki gen ladansantralnèvesistèmsentòm yo. Sepandan, manifestasyon klinik la pi varye ak sentòm yo parèt sou 10 ane pita konpare ak gason. Entèval medyàn ant aparisyon sentòm FD byen bonè ak dyagnostik kòrèk se menm plis reta nan fanm, ak yon reta nan 19 ane an mwayèn (19). Idantifikasyon makè a nan patisipasyon sistèm nève bonè nan fanm ki gen FD ta ka patikilyèman klinikman enpòtan paske fanm ki gen maladi sa a devlope sentòm anpil pita pase gason, men se sistèm nève a ki pi souvan enplike. Sentòm yo nan FD siyifikativman entèfere ak pasyan yo fonksyone chak jou, ki kontribye nan yon lavi siyifikativman redwi. Etid yo montre ke esperans lavi gason ki gen maladi Fabry a se 15 a menm 20 ane pi kout, ak sa a nan fanm yo se 6 a 10 ane pi kout konpare ak esperans lavi an mwayèn nan popilasyon an (20). Nan etid nou an, nou pa t 'kapab konfime ke konsantrasyon NfL se yon biomarker klinikman itil pou yon evalyasyon nan degre nan patisipasyon sistèm nève nan fanm ki gen FD. Li ka akòz jèn laj pasyan yo enkli nan etid la ak lefèt ke pi fò nan yo pa te gen okenn oswa modere sentòm tipik nan maladi a soti nan lòt ògàn pase sistèm nève a. Nan pi fò nan matyè etid nou yo te fè tès jenetik akòz dyagnostik FD nan fanmi yo.

Aktivite -Gal yo ak konsantrasyon lyso-Gb3 yo se makè serik yo souvan itilize nan dyagnostik ak siveyans FD. Mezi nan aktivite -Gal nan plasma oswa lekosit, ki se metòd referans pou konfimasyon laboratwa a nan dyagnostik la nan gason, se souvan enkonklizyon nan pasyan fi ki gen aktivite anzimatik ka varye ant valè ki ba ak nòmal. Nan etid nou an 25 pousan nan fanm ki gen FD te gen aktivite nòmal -Gal ak konsantrasyon nan lyso-Gb3 te pi wo pase nòmal nan tout ka yo. Baz varyab ki kache nan fenotip nan fanm yo toujou mal konprann, men wòl nan inaktivasyon kwomozòm X parèt pi enpòtan (21). Nan FD, nivo lyso-Gb3 yo toujou elve nan gason, men se sèlman ant 40 ak 60 pousan nan fanm yo. Nivo Lyso-Gb3 nan fanm ogmante ak laj epi yo nan ranje nòmal nan anfans. Sepandan, lè yo sispèk FD sentòm nan fanm adilt, tou de mezi -Gal A ak aktivite plasma lyso-Gb3 amelyore valè dyagnostik la (18).

Nan etid nou an, konsantrasyon lyso-Gb3 pa t gen rapò ak rezilta tès yo valide pou dyagnostik malfonksyònman mantal ak rezilta SF-36. Malgre pa gen okenn diferans nan konsantrasyon NfL ant etid ak gwoup kontwòl, yo te wè yon korelasyon pozitif enpòtan ant konsantrasyon lyso-Gb3 ak NfL nan popilasyon fanm ki gen FD. Yon akimilasyon nan depo lyso-Gb3 kòm yon rezilta nan -Gal A deficiency lakòz domaj nan selil nè yo ak aktivite pro-enflamatwa ki vin apre (22,23). Li posib ke akòz dyagnostik bonè nan maladi a ak mank de sentòm newolojik anvan yo nan gwoup etid nou an, risk pou neurodegeneration te ba e konsa pa gen okenn diferans nan konsantrasyon serik NfL ant de gwoup yo te obsève.

Etid ki fèt byen lwen tèlman yo montre ke pasyan ki gen FD gen defisi mantal enpòtan (24). Pifò nan etid yo atribiye chanjman yo nan fonksyone mantal nan kou a nan FD nan akimilasyon nan glikosfingolipid nan sikilasyon an serebral (25). Nan etid nou an, sepandan, pa te jwenn okenn relasyon ant konsantrasyon lyso-Gb3 ak andikap mantal. Anpil tès sikolojik yo te devlope pou tès depistaj pou andikap mantal nan pratik klinik. Yo diferan nan sansiblite yo ak espesifik. Tès tès depistaj ki pi souvan itilize nan dyagnostik defisyans mantal se MMSE. Körver S, et al. te montre ke MMSE pa t 'pèmèt tès depistaj pou MCI nan pasyan ki gen FD epi li ka pèdi valè prediksyon li lè andikap mantal la pi modere, mwens répandus epi li rive majorite nan domèn egzekitif la, jan li parèt yo dwe ka a nan FD (14). Rezilta nou yo konsistan avèk konklizyon ke MMSE pa ka distenge avèk presizyon pasyan ki gen defisyans mantal sibtil ak pasyan ki pa gen pwoblèm mantal klinikman detekte. Se poutèt sa, MoCA ta dwe pi pito pase MMSE nan popilasyon ki gen risk pou MCI oswa ki gen demans nan etap bonè. Nan yon etid ki fèt pa Körver S, et al. Kesyonè MoCA klase 21 pousan nan pasyan ki gen FD kòm gen MCI, konpare ak 11 pousan nan gwoup referans la (14). Done sa yo konsistan avèk rezilta nou yo. Nan etid nou an, yo te idantifye plis pasyan ki gen MCI ak tès MoCA konpare ak MMSE.

Nan etid nou an, nòt mwayèn nan tès MMSE ak MoCA te sanble nan fanm FD ak matyè kontwòl yo. Löhle M, et al. tou pa t 'jwenn okenn diferans enpòtan nan tès yo aksè nan fonksyon mantal ant pasyan yo ki gen FD ak matyè ki an sante. Gwoup etid yo te pi gwo, enkli tou de fanm ak gason nan diferan etap nan FD ak tou de kalite klasik ak an reta (11). Nan contrast etid nou an enkli sèlman fanm san okenn siysantralnèvesistèmpatisipasyon.

Rezilta etid nou an endike ke ni depresyon, ni severite maladi, tan depi sentòm FD, ak aktivite anzim te prevwa yon malfonksyònman mantal. Analiz la pa jwenn okenn asosyasyon ant defisyans mantal ak nòt tès yo

Maladi ren se youn nan konplikasyon pi gwo nan FD epi li asosye ak yon akimilasyon kontinyèl nan glikosfingolipid nan tout nefwon an. Sa a mennen nan pèt pwogresif nan GFR ak evantyèlman nan ensifizans ren. Ren ak sèvo pataje menm kapasite emodinamik, tankou vasoregulation nan mikrosirkulasyon an. Etid yo montre ke eGFR ki pi ba yo te asosye ak ogmante severite nan hyperintensities kwonik matyè blan (CWMH), ak pasyan ki gen eGFR ki pi estab te gen mwens kou pase moun ki gen maladi ren rapidman pwogresif (26). Etid nou an tou sijere enpòtans ki genyen nan nivo eGFR kòm yon prediktè nan MCI nan gwoup pasyan sa a. Se poutèt sa, plis rechèch sou relasyon ki genyen ant nivo eGFR ak MCI nan pasyan FD yo jistifye (9).

Kit Neurofilament se yon Biomarker itil pou fanm ki gen Maladi Fabry?

Nan etid nou an, nou pa t montre yon asosyasyon ant nivo elve kalsyòm serik nan fanm ki gen FD ak serik PTH. Nan yon etid anvan otè yo te eseye elicide pathomechanism nan twoub kalsyòm-fosfat nan pasyan ki gen FD lè l sèvi avèk yon modèl sourit GlatmTg (CAG-A4GALT). Rezilta etid yo te montre yon relasyon ant hypercalcemia ak hypercalciuria ak segondè hyperthyroidism (27). Sa a ka sijere ke pasyan ki gen FD yo gen plis risk pou yo akselere resorption zo ak osteomalasi (28).

Etid nou an gen limit, paske nou te evalye konsantrasyon NfL sèlman nan sikilasyon periferik la. Sepandan, etid anvan yo te montre ke konsantrasyon nan NfL nan san an fòtman korelasyon ak konsantrasyon li nan likid serebrospinal la (29,30). Yon lòt limit se yon ti gwoup etid, ki se yon rezilta nan ensidans la ultra-ba nan maladi a nan popilasyon an ak nan seleksyon an nan sèlman pasyan yo fi san okenn siy anvan yo.sistèm nève santralpatisipasyon tipik pou FD.

4. Konklizyon

Rezilta yo nan etid nou an pa t 'konfime relasyon ki genyen ant degre nan patisipasyon sistèm nève nan fanm ki gen FD ak nivo serik NfL. Se poutèt sa, serik NfL pa ka konsidere kòm yon makè itil nan andikap mantal nan maladi sa a. Etid nou an te montre tou ke MoCA se tès la pi pito pou detekte defisyans mantal modere nan FD.

Finansman: etid la te sipòte pa sibvansyon Inivèsite Medikal Lodz Nimewo 503/1-151-02/503-01.

Konfli enterè: Otè yo pa gen okenn konfli enterè pou divilge.

Referans

1. Sodré LSS, Huaira RMNH, Bastos MG, Colugnati FAB, Coutinho MP, Fernandes NMDS. Depistaj pou maladi Fabry nan maladi ren: yon etid kwa-seksyonèl nan gason ak fi. Kidney Blood Press Res. 2017; 42:1258- 1265.

2. Weydt P, Oeckl P, Huss A, Muller K, Volk AE, Kuhle J, Knehr A, Andersen PM, Prudlo J, Steinacker P, Weishaupt JH, Ludolph AC, Otto M. Nivo Neurofilament kòm byomarkè nan fanmi san sentòm ak sentòm. esklewoz lateral amyotwofik. Ann Neurol. 2016; 79:152- 158.

3. Khalil M, Teunissen CE, Otto M, Piehl F, Sormani MP, Gattringer T, Barro C, Kappos L, Comabella M, Fazekas F, Petzold A, Blennow K, Zetterberg H, Kuhle J. Neurofilaments kòm byomarkè nan maladi newolojik . Nat Rev Neurol. 2018; 14:577-589.

4. Thebault S, D RT, Lee H, Bowman M, Bar-Oswa A, Arnold DL, H LA, Tabard-Cossa V, Freedman MS. Gwo chèn limyè nerofilaman serom nòmal apre transplantasyon selil souch ematopoyetik pou MS. Neurol Neuroimmunol Neuroinflamm. 2019; 6:e598.

5. Khalil M, Pirpamer L, Hofer E, Voortman MM, Barro C, Leppert D, Benkert P, Ropele S, Enzinger C, Fazekas F, Schmidt R, Kuhle J. Serom neurofilament nivo chèn limyè nan aje nòmal ak asosyasyon yo ak chanjman mòfolojik nan sèvo. Nat Commun. 2020; 11:812.

6. Wadley VG, McClure LA, Warnock DG, Lassen-Greene CL, Hopkin RJ, Laney DA, Clarke VM, Kurella Tamura M, Howard G, Sims K. Fonksyon kognitif nan granmoun ki aje ak maladi fabry: yon etid posibilite kontwòl ka. lè l sèvi avèk evalyasyon ki baze sou telefòn. JIMD Rep 2015; 18:41-50.

7. Cole AL, Lee PJ, Hughes DA, Deegan PB, Waldek S, Lachmann RH. Depresyon nan adilt ki gen maladi Fabry: yon pwoblèm komen ak pa dyagnostike. J Eritye Metab Dis. 2007; 30:943-951.

8. Rock PL, Roiser JP, Riedel WJ, Blackwell AD. Defisyans kognitif nan depresyon: yon revizyon sistematik ak meta-analiz. Psychol Med. 2014; 44:2029-2040.

9. Tapia D, Kimonis V. Konjesyon serebral ak maladi ren kwonik nan maladi Fabry. J Stroke Cerebrovasc Dis. 2021; 30:105423.

10. Loeb J, Feldt-Rasmussen U, Madsen CV, Vogel A. Defisyans kognitif ak plent kognitif subjectif nan maladi Fabry: yon etid nan tout peyi a ak revizyon nan literati a. JIMD Rep 2018; 41:73-80.

11. Lohle M, Hughes D, Milligan A, Richfield L, Reichmann H, Mehta A, Schapira AH. Prodrom klinik nan neurodegeneration nan maladi Anderson-Fabry. Newoloji. 2015; 84:1454-1464.

12. Tombaugh TN, McIntyre NJ. Egzamen eta mini-mantal la: yon revizyon konplè. J Am Geriatr Soc. 1992; 40:922-935.

13. Zhuang L, Yang Y, Gao J. Zouti evalyasyon kognitif pou tès depistaj defisyans mantal modere. J Neurol. 2021; 268:1615-1622.

14. Körver S, van de Schraaf SAJ, Geurtsen GJ, Hollak CEM, van Schaik IN, Langeveld M. Mini egzamen eta mantal la pa egzamine avèk presizyon pou defisyans mantal objektif nan Maladi Fabry. JIMD Rep 2019; 48:53-59.

15. Loeffler T, Schilcher I, Flunkert S, Hutter-Paier B. Neurofilament-limyè chèn kòm biomarker nan maladi neurodegenerative ak ra ak gwo valè tradiksyon. Front Neurosci. 2020; 14:579.

16. Eratne D, Loi SM, Li QX, Varghese S, McGlade A, Collins S, Masters CL, Velakoulis D, Walterfang M. Serebrospinal likid neurofilament limyè chèn elve nan Niemann-Pick tip C konpare ak maladi sikyatrik ak kontwòl sante ak ka yon makè nan repons tretman an. Aust NZJ Sikyatri. 2020; 54:648-649.

17. Ru Y, Corado C, Soon RK, Jr, Melton AC, Harris A, Yu GK, Pryer N, Sinclair JR, Katz ML, Ajayi T, Jacoby D, Russell CB, Chandriani S. Neurofilament limyè chèn se yon tretman- biomarker reponn nan maladi CLN2. Ann Clin Transl Neurol. 2019; 6:2437-2447.

18. Michaud M, Mauhin W, Belmatoug N, Garnotel R, Bedreddine N, Catros F, Ancellin S, Lidove O, Gaches F. Ki lè ak ki jan yo fè dyagnostik maladi Fabry nan pratik klinik. Am J Med Sci. 2020; 360:641-649.

19. Godel T, Köhn A, Muschol N, Kronlage M, Schwarz D, Kollmer J, Heiland S, Bendszus M, Mautner VF, Baumer P. Ganglia rasin dorsal nan mòfometri vivo ak perfusion nan pasyan fi ki gen maladi Fabry. J Neurol. 2018; 265:2723-2729.

20. Nowicki M, Bazan-Socha S, Blazejewska-Hyzorek B, Gellert R, Imiela J, Kazmierczak J, Klopotowski M, OkoSarnowska Z, Pawlaczyk K, Ponikowski P, Slawek J, Sykut-Cegielska J, Witkowski A, Zwolinska D. Terapi ranplasman anzim nan maladi Fabry nan Polòy: yon deklarasyon pozisyon. Pol Arch Intern Med. 2020; 130:91-97.

21. Echevarria L, Benistan K, Toussaint A, Dubourg O, Hagege AA, Eladari D, Jabbour F, Beldjord C, De Mazancourt P, Germain DP. Inaktivasyon X-kwomozòm nan pasyan fi ki gen maladi Fabry. Clin Genet. 2016; 89:44-54.

22. De Francesco PN, Mucci JM, Ceci R, Fossati CA, Rozenfeld PA. Pi wo eta apoptotik nan selil mononikleyè san periferik maladi Fabry.: efè globotriaosylceramide. Mol Genet Metab. 2011; 104:319- 324.

23. De Francesco PN, Mucci JM, Ceci R, Fossati CA, Rozenfeld PA. Maladi Fabry selil iminitè san periferik lage sitokin enflamatwa: wòl globotriaosylceramide. Mol Genet Metab. 2013; 109:93- 99.

24. Elstein D, Doniger GM, Altarescu G. Tès kognitif nan maladi Fabry: pilòt lè l sèvi avèk yon zouti evalyasyon kout enfòmatik. Isr Med Assoc J. 2012; 14:624-628.

25. Ferraz MJ, Kallemeijn WW, Mirzaian M, Herrera Moro D, Marques A, Wisse P, Boot RG, Willems LI, Overkleeft HS, Aerts JM. Maladi Gaucher ak maladi Fabry: nouvo makè ak Sur nan fizyopatoloji pou de glikosfingolipidoz diferan. Biochim Biophys Acta. 2014; 1841:811-825.

26. Oksala NK, Salonen T, Strandberg T, Oksala A, Pohjasvaara T, Kaste M, Karhunen PJ, Erkinjuntti T. Maladi serebral ti veso ak fonksyon ren predi siviv alontèm nan pasyan ki gen konjesyon serebral egi. Konjesyon Serebral. 2010; 41:1914-1920.

27. Maruyama H, Taguchi A, Mikame M, Lu H, Tada N, Ishijima M, Kaneko H, Kawai M, Goto S, Saito A, Ohashi R, Nishikawa Y, Ishii S. Ba dansite mineral zo akòz ipèparatiroidism segondè nan modèl sourit Gla(tm)Tg(CAG A4GALT) maladi Fabry. FASEB Bioadv. 2020; 2:365-381.

28. Germain DP, Benistan K, Boutouyrie P, Mutschler C. Osteopenia ak maladi osteyopowoz la: manifestasyon maladi Fabry yo pa rekonèt. Clin Genet. 2005; 68:93- 95.

29. Novakova L, Zetterberg H, Sundström P, Axelsson M, Khademi M, Gunnarsson M, Malmeström C, Svenningsson A, Olsson T, Piehl F, Blennow K, Lycke J. Siveyans aktivite maladi nan paralezi miltip lè l sèvi avèk serom neurofilament pwoteyin chèn limyè . Newoloji. 2017; 89:2230-2237.

30. Bavato F, Cathomas F, Klaus F, Gütter K, Barro C, Maceski A, Seifritz E, Kuhle J, Kaiser S, Quednow BB. Chanje entegrite neroaxonal nan eskizofreni ak gwo twoub depresyon evalye ak chèn limyè nerofilaman nan serom. J Psychiatr Res. 2021; 140:141-148.