Twoub dòmi ak konsekans iminolojik COVID--19
Sep 25, 2023
Résumé: Yo te mete aksan sou enpòtans jeneral dòmi an pandan pandemi COVID-19. Sijè ki enfekte pa COVID-19 souvan gen twoub dòmi; gen kèk pwoblèm ki dire lontan ak diminye kalite lavi a. Lensomni se twoub dòmi ki pi etidye ki asosye ak COVID-19. Lensomni afekte pasyan ki te fè eksperyans yon enfeksyon ak popilasyon jeneral la. Bon dòmi enpòtan nan kenbe sante mantal ak fizik, ki gen ladan fonksyon sistèm iminitè. Koneksyon ant lensomni, sistèm iminitè a ak COVID-19 yo konplèks. Lensomni deklannche anpil disregulasyon sistèm iminitè epi fè moun yo pi vilnerab a enfeksyon respiratwa. Revizyon naratif sa a montre enfliyans pandemi COVID-19 sou sistèm iminitè a atravè maladi dòmi.
Mo kle: lensomni, COVID-19, ritm sirkadyèn, iminite, privasyon dòmi, maladi mantal
benefis cistanche pou gason-ranfòse sistèm iminitè
Entwodiksyon
Maladi viris SARS-CoV-2 koze a vin tounen yon pandemi ki deranje sante ak byennèt mantal tout popilasyon an. Anplis konsekans somatik, ekonomik, ak sosyal yo, efè sikolojik pandemi sa a yo de pli zan pli rapòte nan literati pwofesyonèl la.1–3 Rezilta rechèch aktyèl yo endike ke moun ki afekte nan COVID-19 ka gen plis chans pou yo fè eksperyans pwoblèm sante mantal. . Pwoblèm sikolojik posib yo enkli depresyon, twoub anksyete (egzanp, atak panik), chimerik twòp, ogmante enpilsyon, maladi somatoform, ogmante swisid, ak twoub dòmi.3–6 Dòmi an sante enpòtan pou anpil pwosesis fizyolojik. Anplis de sa ki afekte regleman atitid ak fonksyon kognitif, dòmi ede kontwole sistèm iminitè a.7,8 Gen prèv anvan pandemi ki montre twoub dòmi ogmante risk maladi enfeksyon ak pwogresyon anpil maladi fizik.7 Dòmi esansyèl nan omeyostazi, rekiperasyon nan misk. , metabolis enèji, ak neroplastisite.9 Dòmi bon jan kalite afekte pozitivman byennèt ak sante mantal.10 Twoub dòmi parèt kòm yon rezilta malfonksyònman nan anpil mekanis regilasyon. Lensomni, pwoblèm ki pi komen ki gen rapò ak dòmi, defini kòm difikilte pou kòmanse, kenbe, ak konsolide dòmi oswa yon move kalite dòmi jeneral ki mennen nan yon andikap somatik ak psikik.11–13 Depresyon ak yon ogmantasyon anpil nan enkyetid se faktè risk pou lensomni. .14,15 Privasyon dòmi ogmante tou risk pou aksidan serebral, obezite, dyabèt melitus, kansè, osteyopowoz, ak maladi kadyovaskilè.16,17 Pwoblèm sante ki asosye (tankou osteoartrit) yo te wè nan divès maladi dòmi (egzanp, lensomni). , sendwòm janm M'enerve, apne dòmi obstriktif).16,18 Menm jan an tou, mank de dòmi ka gen yon enpak siyifikativ negatif sou konpòtman chak jou ak sante mantal.3,19.
Koneksyon ant enfeksyon COVID-19 ak enpak sikososyal pandemi an sou dòmi entrige anpil chèchè. Etid ki fèt pandan pandemi an te jwenn pwoblèm ki gen rapò ak dòmi sou plizyè fòm. Gen yon endikasyon de yon relasyon bidireksyon ant COVID-19 ak dòmi.20 Anpil pasyan fè eksperyans lensomni pandan enfeksyon an ak COVID-19 apre peryòd.21,22 Lensomni ak mank de bon kalite dòmi mennen nan dysregulations nan plizyè fonksyon iminitè.23– 29 Li pran plizyè jou pou retabli fonksyon nòmal sistèm iminitè menm apre yon ti dòmi. Privasyon dòmi menm jan an mennen nan ogmante nivo estrès ak kortisol.30 Etonan, menm repons iminitè apre vaksinasyon an diminye nan moun ki manke dòmi.31 Se poutèt sa, anpil pasyan ka enfekte akòz privasyon dòmi.20 (Figi 1). Revizyon sa a te fèt pou rezime konesans aktyèl la nan entèkoneksyon konplèks ant dòmi, sistèm iminitè a, ak pandemi COVID-19 atravè yon evalyasyon nan literati kontanporen ak baz done syantifik. Nou te etabli ipotèz sa yo:
cistanche tubulosa-amelyore sistèm iminitè
Klike la a pou w wè pwodwi Cistanche Enhance Immunity
【Mande plis】 Imèl:cindy.xue@wecistanche.com / Whats App: 0086 18599088692 / Wechat: 18599088692
1. Èske pandemi COVID-19 ogmante prévalence de lensomni?
2. Èske lensomni souvan siy nan pasyan ki gen sendwòm apre COVID-19?
3. Èske pandemi COVID-19 chanje ritm sirkadyèn nan?
4. Èske mank de dòmi ka mennen nan yon chanjman nan sistèm iminitè a?
5. Èske gen yon lyen ant lensomni ak chanjman nan sistèm iminitè a nan pasyan COVID-19?
Metòd
Atik pou revizyon naratif sa a te jwenn atravè PubMed, Scopus, ak Web of Science, ak dat piblikasyon ant janvye 1990 ak septanm 2022. Tèm rechèch aplike yo te: lensomni, twoub dòmi, COVID-19, ak sistèm iminitè. Atik yo chwazi yo satisfè kritè enklizyon sa yo: (1) etid sou moun; (2) pibliye nan jounal parèg yo; (3) revi sou sijè ki gen rapò a; (4) Lang angle. Kritè esklizyon yo te: (1) rezime nan konferans, (2) kòmantè, ak (3) sijè ki poko gen 18 an. Epitou, travay adisyonèl yo te chwazi nan referans yo nan atik prensipal yo. Yon total de 1292 atik yo te nominasyon pa koleksyon prensipal lè l sèvi avèk tèm rechèch yo nan konbinezon diferan. Apre varyete nan dapre kritè enklizyon ak esklizyon, yo te chwazi 186 atik. Apre yon egzamen konplè sou tèks yo konplè, yo te nominasyon 43 papye. Yo te fouye papye segondè ki soti nan referans premye papye yo, yo te evalye si yo konvnab, epi yo te konplete lis papye yo (n=51). Katreven-twaz papye yo te enkli nan pwosesis revizyon an.
Figi 1 Dyagram koneksyon ant pandemi COVID-19 ak efè li sou dòmi.
Rezilta yo
Atik revizyon sa a gen pou objaktif pou rezime konesans sou efè pandemi COVID-19 sou dòmi ak kat efè lensomni pandan pandemi sa a.
Èske Pandemi COVID-19 Ogmante Prevalans Lensomni a?
Pandemi COVID-19 te afekte anpil aspè nan lavi kontanporen, tankou dòmi.6,32 Mezi ki te sipoze anpeche pwopagasyon pandemi an te deranje fonksyone chak jou pifò moun, ki te afekte endirèkteman pwosesis fizyolojik yo.5,12. ,33–35 Depi kòmansman pandemi an, popilasyon an te ekspoze a plizyè peryòd izolasyon sosyal ak restriksyon sou soti.36 Pandan peryòd sa yo, mòd lavi pifò moun yo te chanje anpil, epi kèk etid rapòte konsekans adisyonèl nan fòm sa yo. diminye bon jan kalite dòmi.6,37,38 Kòz ki kache nan pwoblèm dòmi gen ladan estrès, ogmante ekspoze a limyè atifisyèl (ki gen ladan ekspoze lannwit nan dyod ki emèt limyè), ak ekspoze redwi a limyè solèy la pandan jounen an.39,40 Enkyetid twòp sou la. kou pandemi an, sante moun oswa moun ou renmen an, ak aspè finansye yo kontribye nan deteryorasyon dòmi.8,42 Pandemi lòt maladi yo te konekte tou ak pwoblèm dòmi. Adler et al konsantre sou sòlda ameriken yo te mete an karantèn nan Afrik Lwès pandan epidemi Ebola a. Apeprè youn sou twa (espesyalman 29.8%) rapòte difikilte pou dòmi.43 Deteryorasyon kalite dòmi pandan restriksyon sou kontak sosyal yo te adopte akòz pandemi COVID-19 yo ta dwe espere globalman. Malgre ke li difisil pou mezire prévalence de lensomni nan sikonstans sa yo, gen espere gen yon gwo kantite ka underported. Efè pandemi COVID-19 ak restriksyon ki gen rapò ak pwoblèm dòmi yo te santi tou nan popilasyon an. Tablo 1 rezime meta-analiz ki sot pase yo fè fas ak prévalence de lensomni pandan pandemi an nan pasyan ki pa COVID. Apati rezilta ki disponib yo, nou ka konkli ke lensomni oswa pwoblèm dòmi pi komen pandan pandemi COVID-19. Nan etid yo, Cellini et al93 te konpare modèl dòmi ak kalite dòmi nan pasyan yo pandan ak anvan fèmen pòt la. Pandan fèmen pòt la, tan dòmi an te siyifikativman retade, tan te pase nan kabann yo te ogmante, epi bon jan kalite dòmi te gen anpil pwoblèm. Moun ki pi vilnerab yo te parèt yo se fanm, sijè ki gen yon atitid ki pi negatif, ak moun ki wè sitiyasyon pandemi an kòm yon gwo estrès.93 Twoub dòmi yo ka asosye ak divès faktè risk. Pandan pandemi an, nou te rankontre estrès enpòtan, ki ta ka reflete nan kalite dòmi nan popilasyon jeneral la. Nan Tablo 2, nou enkli yon apèsi kout sou kèk etid ki espesyalman fè fas ak faktè risk. Rezilta yo pa konplètman klè. Youn nan faktè se pwobableman laj, prezans nan yon lòt maladi mantal, oswa kèk chanjman nan lekosit. Yon eksplikasyon pi detaye sou faktè risk ak, kidonk, jesyon tretman kòrèk la ta dwe sijè a plis rechèch.
Tablo 1 Meta-Analiz ki fè fas ak prévalans lensomni pandan pandemi COVID-19
Èske lensomni chante souvan nan pasyan ki gen Sendwòm Post-COVID-19?
Scarpelli et al41 te eksplore nòt Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI) nan 139 etid ki enplike pasyan apre COVID-19. Endèks severite lensomni te rapòte nan 50 etid ak yon pisin vle di 8.4 (95% CI 7.5-9.3). Yon dire pi long nan restriksyon grav ak sèks fi yo te asosye ak bon jan kalite dòmi pòv, dapre PSQI. Yon evalyasyon enpak emosyonèl ak sikolojik pandemi COVID-19 sou popilasyon Chinwa a pandan janvye ak fevriye 2020 te demontre efè pwopagasyon maladi a te pwodui sou sante mantal moun.33 Kòm kantite COVID{{ {15}} ka yo te ogmante, enkyetid, estrès, depresyon, ak diminisyon kalite dòmi tou yo te note.12,32,44 Entèvansyon sikososyal sou entènèt ka amelyore efè danjere sa a, ki te itil espesyalman pandan restriksyon ki lakòz izolasyon sosyal.45 la. meta-analiz resan ki fè fas ak prévalence de lensomni nan pasyan apre COVID-19 yo nan Tablo 3. Kòm yon pati nan asosyasyon an nan maladi dòmi ak COVID-19, nou pa dwe bliye dòmi relativman toupatou ak maladi respiratwa souvan ki asosye ak lensomni ak depresyon.46 Maladi sa yo (sitou obstructive apne dòmi-OSA) vin pi mal ak obezite, ak chanjman nan fòm pandan pandemi an te mennen tou nan pran pwa nan anpil moun.47 Malgre ke pa gen okenn etid enpòtan swiv obezite nan ka sa yo pandan pandemi an, li ka sipoze ke pran pwa te mennen nan pwogresyon nan sentòm dòmi-dezòdone respirasyon nan pasyan ki gen li te ye (men tou pa dyagnostike) OSA. sèlman nan popilasyon jeneral la, men tou nan pasyan ki gen OSA grav deja trete ak presyon kontinyèl pozitif nan Airway (CPAP).48 OSA se youn nan maladi ki pi komen nan aparèy respiratwa a. Hu et al,94 nan meta-analiz yo (n=31,933), te konpare asosyasyon ki genyen ant OSA ak COVID-19 enfeksyon. Yo te demontre ke OSA te asosye poukont yo ak yon risk siyifikativman elve pou lanmò pami pasyan ki gen COVID-19.94 Yon rezilta menm jan an se rezilta yon meta-analiz soti nan Harivanto et al. Otè yo te jwenn ke pasyan ki gen OSA yo te asosye ak COVID grav-19, admisyon ICU, bezwen pou vantilasyon mekanik, ak mòtalite nan COVID-19.95 Anplis de sa, pandemi an ak limitasyon nan swen sante te dirije nan yon deteryorasyon nan disponiblite a nan dyagnostik OSA, plis vin pi mal sante pasyan yo.49
Tablo 2 Etid ki pale sou pwoblèm dòmi pandan pandemi COVID-19 ak faktè risk ki asosye yo
Tablo 3 Meta-analiz ki fè fas ak prévalans lensomni nan pasyan apre COVID-19
Èske pandemi COVID-19 chanje ritm sirkadyen an?
Pèsepsyon nan tan enpòtan pou adaptasyon òganis lan nan fonksyone chak jou. Dapre pèsepsyon sa a, sik ki asosye ak fluctuations tanperati, òmòn, ak lòt pwosesis omeostatik rive nan kò a.39 Si pwosesis fizyolojik sa yo dezekilib, yo ka afekte sante negatif. Twoub nan sik sirkadyèn yo enfliyanse devlopman maladi metabolik tankou obezite, dyabèt, maladi kadyovaskilè, ak kansè.50 Menm jan an tou, yon vi ki pa swiv ritm sirkadyèn oswa ki gen chanjman toudenkou nan ritm chak jou ki soti nan COVID-{{2 }} pandemik fè pwomosyon maladi sa yo epi li se yon faktè risk pou devlope maladi.3,5 Orè travay ki pa estanda oswa lòt enfliyans ekstèn kapab lakòz tou chanjman fizyolojik epi mennen nan twoub nan ritm sirkadyèn, jan sa souvan nan travayè orè yo.16,18. Pandemi a te souvan pote chanjman nan fòm, ki gen ladan ogmante tan dòmi.51–53 Sepandan, dòmi twòp (plis pase 10 èdtan pa jou) se tou danjere, epi dòmi twòp long konekte ak yon risk ogmante nan sendwòm metabolik oswa maladi kadyovaskilè. Anplis de sa, dòmi twòp te lye ak nivo ki pi ba nan sikile 25- idroksivitamin D (25OHD) konpare ak dire an mwayèn dòmi (6-7 h).54 Vitamin D (1,25-(OH)2D3). ) ak metabolit li yo (espesyalman 25-idroksivitamin D) jwe tou yon wòl nan règleman iminitè a, epi defisi li yo lye ak yon pi gwo ensidans nan kondisyon patolojik tankou enfeksyon, maladi otoiminitè, ak alèji.55 Izolasyon nan karantèn lakay yo kapab. mennen nan ekspoze redui nan limyè solèy la, ki afekte metabolis vitamin D, revèy byolojik yo, ak sistèm iminitè a.7 Kidonk, li pa etone ke nan pasyan ki te entène lopital ak COVID-19, nivo serom vitamin D yo te ba ak envèsman korelasyon ak severite enfeksyon an.56 Anplis de sa, jan sa te montre nan dènye ane yo, byenke sipleman vitamin D pa diminye risk pou yo enfeksyon ak viris SARS-COV2 la li menm, li asosye ak yon pi ba risk pou yon kou grav nan COVID. -19 ak to mòtalite ki pi ba yo.57 Depi 2019, COVID-19 gaye globalman e anpil afekte fason lavi moun yo chak jou. Chen et al58 te eksplore efè pandemi COVID-19 sou chanjman ritm sirkadyèn yo ak prezans emosyon negatif nan popilasyon Chinwa a. Yon tyè nan patisipan yo prezante twoub ritm sirkadyèn; nplis de sa, 67.2% prezante emosyon negatif. Sèks ak laj yo te karakteristik enpòtan pou chanjman nan faz sirkadyèn yo ak emosyon yo. Bertrand et al te egzamine efè fèmen pòt la sou kalite dòmi nan popilasyon jeneral franse a. Plis pase mwatye nan patisipan yo te fè eksperyans yon deteryorasyon nan bon jan kalite dòmi yo, ak mwatye nan tout echantiyon pasyan an te gen yon modèl dòmi iregilye - fanm rapòte pi bon kalite dòmi pandan pandemi an pase gason.59
benefis sipleman cistanche-ogmante iminite
Phillips et al ekspoze moun ki gen modèl dòmi iregilye nan yon rejim limyè varyab pwovoke yon reta nan sik la sirkadyèn. Patisipan yo imedyatman fè eksperyans reta dòmi ak iregilarite, sijere yon asosyasyon mityèl 60 Chanjman nan ritm nòmal chak jou konsa ogmante chans pou fluctuations nan tan dòmi ak pi mal kalite dòmi. Anplis de sa, yon move balans ant sik anviwònman an 24-èdtan ak sistèm ritm sirkadyèn andojèn lan se yon faktè risk pou maladi enflamatwa ak kadyovaskilè.61 Sik dòmi-reveye fonksyone kòm "revèy entèn" nan kò imen an, ki kontwole pwosesis ki gen rapò dirèkteman ak li.52 Gen prèv k ap grandi ki montre sentòm tipik depresyon yo ka, nan kèk ka, gen rapò ak latwoublay nan ritm sirkadyèn, sipòte nosyon ke chanjman nan dòmi oswa lòt sik ka afekte sante mantal.5,62 Gen kèk. nan estrateji yo te adopte pou diminye kontaminasyon ak kowonaviris la pandan pandemi an, tankou distans sosyal ak izolasyon, fason vi siyifikativman chanje, ki ka afekte kèk konpòtman aprann (revèy regilye, ekspoze a limyè solèy la, manje, ak entèraksyon sosyal), tout ki ede kenbe ritm sirkadyèn nan. Kòm yon rezilta, estrateji sa yo ka deranje bon jan kalite dòmi.63 Pandemi a te fòse anpil anplwaye yo travay nan kay, ki mennen nan chanjman nan sik dòmi ak reveye. Yon gwo etid yo montre nan mitan 3787 volontè ki an sante pandan fèmen pòt yo te montre ke chanjman ki pi enpòtan yo te fèt pandan dis premye jou yo lè diferans ki genyen ant sik reveye lasemèn ak nan fen semèn nan te disparèt, e te gen yon tandans pou aswè ak dòmi lajounen.12,64. melatonin òmòn pineal enpòtan nan sik dòmi-reveye ak esansyèl nan ritm sirkadyèn yon moun. Melatonin sekrete sitou nan mitan lannwit, ak pwodiksyon li yo depann sou limyè, men li se tou enfliyanse pa lòt faktè tankou aktivite fizik, entèraksyon sosyal, ak rejim alimantè. Ekspozisyon nan limyè atifisyèl pandan èdtan lannwit yo mennen nan repwesyon nan sekresyon melatonin, dezòd nan ritm sirkadyèn nan, ak privasyon dòmi. Nan tèm long la, dezòd sa a ka ogmante risk pou plizyè maladi, tankou kansè, maladi kadyovaskilè, dyabèt, obezite, ak maladi atitid.52 Melatonin se souvan li te ye ak itilize nan trete lensomni. Sepandan, anplis amelyore kalite dòmi, efè li yo konplèks epi yo enkli règleman sistèm iminitè a, enflamasyon, ak estrès oksidatif.65 Yo te kontwole sipleman melatonin nan yon kontèks enfeksyon COVID-19 nan plizyè esè klinik owaza, kote efè a sou amelyore sentòm enfeksyon an, diminye entène lopital la, ak amelyorasyon jeneral nan eta sante pasyan yo te demontre.66-68 Kòm mansyone pi wo a, rejim alimantè a enpòtan tou pou sekresyon melatonin bon fonksyone. Yon etid pa Binks et al dekri efè rejim alimantè a sou dòmi. Konsome manje ki gen idrat kabòn, triptofan, melatonin, ak fitonutriman sijere yon amelyorasyon nan bon jan kalite a ak kantite dòmi. Nou kapab enfliyanse pozitivman tou de modalités si nou chwazi bon rejim alimantè.69
cistanche sipleman benefis-ki jan yo ranfòse sistèm iminitè
Èske mank de dòmi ka mennen nan yon chanjman nan sistèm iminitè a?
repons. Nan yon sitiyasyon estrès ki dire lontan san parèy - tankou pandemi COVID-19 - moun yo vin ekspoze a yon ogmantasyon nan enkyetid ak estrès, ki mennen nan dòmi pi ba, derègilasyon nan iminite, ak pi gwo sansiblite nan enfeksyon viral.37 Sikonstans ki afekte kalite dòmi yo te redwi repons vaksen yo ak ogmante vilnerabilite nan maladi enfeksyon. Nan senaryo aktyèl la ki te koze pa pandemi maladi kowonaviris la, dòmi enpòtan nan kenbe yon sistèm iminitè fonksyonèl ak sante popilasyon an.7 Iminite natirèl ak akeri se yon eleman enpòtan nan kominikasyon umoral.70 Sitokin yo se pwoteyin ki fòme pa selil sistèm iminitè yo ki kontwole. repons iminitè andedan ak entèselilè.71 Sitokin ki enplike nan dòmi ak repons iminitè natirèl la gen ladan, pa egzanp, interleukin-6 (IL{-6) ak faktè necrosis timè-alfa (TNFa).7 IL{{ 13}} se yon sitokin pro-enflamatwa ki diminye chemen anabolizan ak ogmante chemen katabolik, ki mennen nan ogmante woulman enèji ak, kidonk, redwi pran pwa. lipoliz ak chanjman tisi adipoz, imunomodulasyon, apoptoz, pwopagasyon, ak reyaksyon patolojik.72,73 Etid anvan yo ak gwoup patisipan yo ak yon ti dire dòmi (<6 hours) revealed a decrease in T-lymphocytes, lower natural killer cell activity, increased inflammatory markers (C-reactive protein, IL-6), and shorter T-cell telomere length.74 Compared to individuals who slept seven to eight hours a day, individuals who slept less than five hours reported more cases of nasopharyngitis and acute bronchitis.75 Mechanisms that are likely directly related to increased susceptibility to infections after sleep deprivation include: decreased lymphocyte proliferation, decreased HLA-DR expression, upregulation of CD14+, and variation in CD4+ and CD8+ T-.76 In addition, it has also been shown that the physiological response to psychological stressors that can affect sleep can negatively affect the immune system, which illustrates how sleep, immunity, and mental health are linked.77 In connection with the factors of immunity, sleep, and depression, patients with depression who go through significant psychological stress have increased pro-inflammatory markers, especially the C protein marker (CRP) and IL-6. Additionally, an increase in inflammation amplifies symptoms of depression. In addition, sleep disturbances such as insomnia are also associated with depression and increased inflammation.5,78 There is an increasing body of evidence about sleep deprivation (both chronic and acute) and its effect on the immune system. After the short sleep deprivation, increased levels of interferon-γ, tumor necrosis factor-alpha (TNF-α), and interleukin-1-beta (IL-1-beta) are observed after short sleep deprivation.79 Even a night with a sleep of three and a half hours or shorter can bring a measurable effect on the immune system. The lymphocyte levels are slightly increased, and neutrophils and natural killer levels decrease.29,30 Ruiz et al25 divided their participating patients into two parallel arms. In the first arm, subjects were completely sleep deprived for two nights, and in the second arm, subjects, for two consequent nights, woken up every time shortly after rapid-eye-movement (REM) sleep started. In both arms, increased levels of T-lymphocytes and significant drops in neutrophil count. The number of neutrophils normalized after a single night of normal sleep, and increased lymphocytes were present even after three normal nights after the intervention. Moreover, in an animal model, a single night of REM sleep deprivation leads to increased levels of TNF-α and IL-17 for at least one week despite normal sleep.23 Chronic insomnia might negatively impact the immune system even more. Savard et al26 found in subjects with insomnia depletion of lymphocytes in classes of a cluster of determination (CD) 3, 4, and 8 in subjects with insomnia. This depletion contrasts with acute sleep deprivation leading to increased levels of lymphocytes. Carroll et al28 found that the lymphocytes are of higher epigenetic age in a female with chronic insomnia (i.e. they have a higher level of methylation). Interestingly, the length of sleep was not as important as daytime symptoms of insomnia, especially chronic fatigue.
Èske gen yon lyen ant lensomni ak chanjman nan sistèm iminitè a nan pasyan COVID-19?
Enpak sikososyal pandemi yo te chanje woutin chak jou nan kèk moun epi yo ka mennen nan fonksyon iminitè andikape.39,52,74 Ogmantasyon sansiblite nan enfeksyon respiratwa (tankou COVID-19) ka youn nan enpak yo. Patel et al fè yon gwo etid obsèvasyon ki enplike 56,953 enfimyè, ak konklizyon prensipal la se te yon chans ogmante pou devlope nemoni nan enfimyè ki gen deprivasyon kwonik dòmi.80 Prather et al te jwenn ke rim sèvo a te pi komen nan sijè ki gen privasyon dòmi kwonik.81 Finalman, Huang et al te jwenn bon jan kalite ak longè dòmi yo enpòtan, paske moun ki gen pi kout oswa ki gen pwoblèm dòmi te gen plis kou COVID-19 grav pase moun ki gen bon kalite dòmi.20 Viris SARS-CoV-2 la lakòz twoub dòmi nan de fason. Premye a se dirèk, kote viris la dirèkteman atake CNS la. Endirèkteman, nou konprann domaj nan sèvo ki te koze pa tanpèt sitokin yo.82 Viris la sèvi ak reseptè ACE-2 (anjyotansin-konvèti anzim 2) nan CNS la pou antre nan selil yo. Nan fason sa a, li atake estrikti nan sèvo, ki mennen nan disregulation dòmi. COVID-19 lakòz twòp aktivasyon nan sistèm iminitè a ak yon tanpèt sitokin nan kò a, ki mennen nan yon repons iminitè ogmante nan tisi nan sèvo, manifestasyon neropsikyatrik, ak twoub dòmi.13 Nan etid yo, Zhang et al83 konpare nivo yo. nan paramèt enflamatwa nan pasyan entène lopital pou COVID-19. Kalite dòmi yo te evalye lè l sèvi avèk PSQI a, ak valè PSQI divize yo an kat gwoup: bon, jistis bon, jeneral, ak pòv kalite dòmi. Pasyan nan gwoup la ki gen bon jan kalite dòmi pòv yo te ogmante siyifikativman nivo makè enflamatwa konpare ak twa lòt gwoup yo.
Yon etid kowòt konpare efè bon jan kalite dòmi sou rekiperasyon nan lenfopeni nan pasyan entène lopital pou COVID--19. Moun yo te divize an de gwoup, dapre kalite dòmi, evalye pa PSQI. Dòmi pòv te gen rapò ak rekiperasyon dousman nan lenfopeni, ogmante kondisyon ICU, ak sejou lopital pwolonje.84
benefis cistanche pou gason-ranfòse sistèm iminitè
Konklizyon
Pandemi COVID-19 se youn nan pi gwo defi pou swen sante mondyal nan dènye deseni yo. Pandemi a te chanje anpil lavi chak jou moun nan tout mond lan. Sispann pwopagasyon enfeksyon viral ak tretman somatik moun ki enfekte yo se priyorite. Sepandan, li nesesè tou pou fè fas ak konsekans segondè enpòtan pandemi an ak mezi ki mennen nan jesyon li yo. Youn nan enpak sa yo se yon chanjman kalite dòmi ki afekte repons iminitè a epi ki gen rapò ak sante mantal. Gen prèv solid ki montre plis lensomni yo ogmante pandan pandemi COVID-19. Lensomni se youn nan manifestasyon sikyatrik ki pi komen nan sendwòm pòs-COVID. Faktè risk pou lensomni apre enfeksyon gen ladan sèks fi ak maladi mantal nan istwa medikal. Pandemi a te chanje ritm sirkadyèn anpil moun. Mank dòmi lye ak chanjman nan sistèm iminitè a. Ki pi komen an se pwodiksyon an ogmante nan endikatè pro-enflamatwa. Enfeksyon COVID-19 tèt li ka nerotoksik atravè chemen dirèk ak endirèk. Patisipasyon sistèm iminitè a nan kaskad evènman pandan enfeksyon ak viris SARS-CoV-2 ka lakòz twoub dòmi.
Divilgasyon
Otè yo pa gen okenn konfli enterè.
Referans
1. Chaklader B, Srivastava K, Rathod H, Banerjee A. Aspè sikolojik moun komen pandan fèmen pòt. Ind Psychiatry J. 2021;30(Suppl 1): S52–S55. doi:10.4103/0972-6748.328789
2. Gupta N, Luthra A, Shailaja B, Chaudhury S, Saldanha D. Enpak pandemi COVID-19 sou sante mantal travayè swen sante yo nan yon ansèyman swen siperyè ak lopital devwe COVID-19. Ind Psychiatry J. 2021;30(Suppl 1):S56–S62. doi:10.4103/0972-6748.328790
3. Youssefi I, Mechergui N, Merchaoui I, et al. Pèsepsyon sante mantal ak kalite lavi pwofesyonèl nan doktè Tunisian pandan pandemi COVID-19: yon etid deskriptif transvèsal. Pan Afr Med J. 2021;40:139. doi:10.11604/pamj.2021.40.139.30358
4. Bouattour W, Turki M, Ellouze S, et al. Repons sikolojik popilasyon jeneral Tunisian pandan pandemi COVID-19. Pan Afr Med J. 2021;40:74. doi:10.11604/pamj.2021.40.74.26379
5. Sowmya AV, Javadekar A, Menon P, Saldanha D. Enpak pandemi COVID-19 sou moun ki gen maladi sikyatrik. Ind Psychiatry J. 2021;30 (Suppl 1): S288–S290. doi:10.4103/0972-6748.328832
6. van den Ende ES, van Veldhuizen KDI, Toussaint B, et al. Pasyan ki te entène lopital COVID-19 yo te gen senk fwa plis chans pou yo soufri nan privasyon total dòmi konpare ak pasyan ki pa gen COVID-19; yon etid konparatif obsèvasyon. Front Neurosci. 2021;15:680932. doi:10.3389/ fnins.2021.680932
7. Irwin MR. Poukisa dòmi enpòtan pou sante: yon pèspektiv psikoneuroimunoloji. Ann Rev Psychol. 2015;66:143–147. doi:10.1146/annurev psych-010213-115205
8. Tempesta D, Socci V, De Gennaro L, Ferrara M. Dòmi ak pwosesis emosyonèl. Sleep Med Rev. 2018;40:183–195. doi:10.1016/j. smrv.2017.12.005
9. Krueger JM, Frank MG, Wisor JP, Roy S. Fonksyon dòmi: nan direksyon pou elisid yon enigm. Sleep Med Rev. 2016;28:46–54. doi:10.1016/j. smrv.2015.08.005
10. Joseph JJ, Golden SH. Cortisol dysregulation: lyen bidireksyon ant estrès, depresyon, ak dyabèt tip 2. Ann NY Acad Sci. 2017;1391(1):20–34. doi:10.1111/nyas.13217
11. Bacelar A. Insônia: do diagnóstico ao tratamento[Insomnia: from diagnostic to treatment]. São Caetano do Sul Difizyon. 2019;2019:17–27.
12. Bhat S, Chokroverty S. Twoub dòmi ak COVID-19. Dòmi Med. 2022;91:253–261. doi:10.1016/j.sleep.2021.07.021
13. Papagiouvanni I, Kotoulas SC, Vettas C, Sourla E, Pataka A. Dòmi pandan pandemi COVID-19. Curr Sikyatri Rep 2022;24(11):635–643. doi:10.1007/s11920-022-01371-y
14. Chellappa SL, Aeschbach D. Dòmi ak enkyetid: soti nan mekanis nan entèvansyon. Sleep Med Rev 2022;61:101583. doi:10.1016/j. smrv.2021.101583
15. Pizzonia KL, Koscinski B, Suhr JA, Accorso C, Allan DM, Allan NP. Lensomni pandan pandemi COVID-19: wòl depresyon ak faktè risk ki gen rapò ak COVID-19-. Cogn Behav Ther. 2021;50(3):246–260. doi:10.1080/16506073.2021
16. Abrams RM. Privasyon dòmi. Obst Gynecol Clin North Am. 2015;42(3):493–506. doi:10.1016/j.ogc.2015.05.013
17. Umar A, Khan MS, Sehgal SA, et al. Etid epidemyolojik nan twoub dòmi nan yon kominote edikasyon nan popilasyon Pakistani, pi gwo faktè risk li yo ak maladi ki asosye yo. PLoS Youn. 2022;17(4):e0266739. doi:10.1371/journal.pone.0266739
18. Bandyopadhyay A, Sigua NL. Ki sa ki privasyon dòmi? Am J Respir Crit Care Med. 2019;199(6):11–12. doi:10.1164/rccm.1996P11
19. Salehinejad MA, Azarkolah A, Ghanavati E, Nitsche MA. Twoub sikadyen, difikilte pou dòmi, ak pandemi COVID-19. Dòmi Med. 2022;91:246–252. doi:10.1016/j.sleep.2021.07.011
20. Huang B, Niu Y, Zhao W, et al. Redwi dòmi nan semèn anvan dyagnostik COVID-19 asosye ak gravite COVID-19. Sou entènèt jwèt Nat Sci Sleep. 2020;12:999–1007. doi:10.2147/NSS.S263488
21. Kokou-Kpolou CK, Megalakaki O, Laimou D, Kousouri M. Lensomni pandan pandemi COVID-19 ak fèmen pòt: prévalence, severite, ak faktè risk ki asosye nan popilasyon an franse. Sikyatri Res. 2020;290:113128. doi:10.1016/j.psychres.2020.113128
22. Kyzar EJ, Purpura LJ, Shah J, Cantos A, Nordvig AS, Yin MT. Anksyete, depresyon, lensomni, ak sentòm ki gen rapò ak chòk apre enfeksyon COVID-19 nan swivi alontèm. Brain Behav Immun Health. 2021;16:100315. doi:10.1016/j.bbih.2021.100315
23. Yehuda S, Sredni B, Carasso RL, Kenigsbuch-Sredni D. REM privasyon dòmi nan rat rezilta nan enflamasyon ak elevasyon interleukin-17. J Interferon Cytokine Res. 2009;29(7):393–398. doi:10.1089/jir.2008.0080
24. Xia L, Zhang P, Niu JW, et al. Relasyon ant yon seri de biomarkers enflamatwa ak kalite dòmi subjectif nan pasyan lensomni kwonik: yon etid klinik. Sou entènèt jwèt Nat Sci Sleep. 2021;13:1419–1428. doi:10.2147/NSS.S310698
25. Ruiz FS, Andersen ML, Martins RC, Zager A, Lopes JD, Tufik S. Amannman iminitè apre mouvman selektif rapid je oswa privasyon total dòmi nan volontè gason ki an sante. Iminitè natirèl. 2012;18(1):44–54. doi:10.1177/1753425910385962
26. Savard J, Laroche L, Simard S, Ivers H, Morin CM. Lensomni kwonik ak fonksyone iminitè. Psychosom Med. 2003;65(2):211–221. doi:10.1097/01.PSY.0000033126.22740.F3
27. Meltzer LJ, Ullrich M, Szefler SJ. Dire dòmi, ijyèn dòmi, ak lensomni nan adolesan ki gen opresyon. J Allergy Clin Immunol Pract. 2014;2 (5):562–569. doi:10.1016/j.jaip.2014.02.005
28. Carroll JE, Irwin MR, Levine M, et al. Aje epijenetik ak senesans iminitè nan fanm ki gen sentòm lensomni: rezilta nan etid inisyativ sante fanm yo. Biol Sikyatri. 2017;81(2):136–144. doi:10.1016/j.biopsych.2016.07.008
29. Irwin M, McClintick J, Costlow C, Fortner M, White J, Gillin JC. Deprivation pasyèl nan dòmi lannwit diminye asasen natirèl ak repons iminitè selilè nan imen. FASEB J. 1996;10(5):643–653. doi:10.1096/fasebj.10.5.8621064
30. Heiser P, Dickhaus B, Schreiber W, et al. Globil blan ak kortisol apre privasyon dòmi ak rekiperasyon dòmi nan imen. Eur Arch Sikyatri Clin Neurosci. 2000;250(1):16–23. doi:10.1007/PL00007534
31. Lange T, Dimitrov S, Bollinger T, Diekelmann S, Born J. Dòmi apre vaksinasyon ranfòse memwa iminolojik. J Immunol. 2011;187(1):283–290. doi:10.4049/jimmunol.1100015
32. Voitsidis P, Gliatas I, Bairachtari V, et al. Lensomni pandan pandemi COVID-19 nan yon popilasyon grèk. Sikyatri Res. 2020;289:113076. doi:10.1016/j.psychres.2020.113076
33. Wang C, Pan R, Wan X, et al. Repons sikolojik imedyat ak faktè ki asosye pandan premye etap epidemi Maladi Coronavirus 2019 la (COVID-19) nan mitan popilasyon jeneral la nan Lachin. Int J Environ Res Public Health. 2020;17(5):1729. doi:10.3390/ijerph17051729
34. Romdhani M, Rae DE, Nédélec M, et al. COVID-19 fèmen pòt: yon sondaj atravè lemond sou ritm sirkadyèn ak kalite dòmi nan 3911 atlèt ki soti nan 49 peyi, ak rekòmandasyon ki baze sou done. Espò Med. 2022;52:1433–1448. doi:10.1007/s40279-021-01601-y
35. Suguem BN, Nakhli J, Romdhane I, Nasr SB. Prediktè kalite dòmi nan etidyan medikal pandan COVID-19 prizon. L'Encéphale. 2022;48 (1):3–12. doi:10.1016/j.encep.2021.03.001
36. Zachary Z, Brianna F, Brianna L, et al. Karantèn pwòp tèt ou ak faktè risk ki gen rapò ak pran pwa pandan pandemi COVID-19. Obes Res Clin Pract. 2020;14(3):210–216. doi:10.1016/j.orcp.2020.05.004
37. Mello MT, Silva A, Guerreiro RC, et al. Dòmi ak COVID-19: konsiderasyon sou iminite, fizyoloji, ak tretman. Dòmi Sci. 2020;13 (3):199–209. doi:10.5935/1984-0063.20200062
38. Nollet M, Wisden W, Franks NP. Privasyon dòmi ak estrès: yon relasyon resipwòk. Konsantre entèfas. 2020;10(3):20190092. doi:10.1098/ rsfs.2019.0092
39. Casagrande M, Favieri F, Tambelli R, Forte G. Enmi ki te sele mond lan: efè karantèn akòz COVID-19 sou kalite dòmi, enkyetid, ak detrès sikolojik nan popilasyon Italyen an. Dòmi Med. 2020;75:12–20. doi:10.1016/j.sleep.2020.05.011
40. Hartley S, Colas Des Francs C, Aussert F, et al. Les effets de confinement SARS-CoV-2 sou le sommeil: enquête en ligne au cours de la quatrième semaine de confinement [Efè karantèn pou SARS-CoV-2 sou dòmi: yon sondaj sou entènèt]. Ansefal. 2020;46(3S):S53–S59. franse. doi:10.1016/j.encep.2020.05.003
41. Scarpelli S, Zagaria A, Ratti PL, et al. Chanjman subjectif dòmi nan matyè ki an sante atravè lemond pandan pandemi COVID-19: yon revizyon sistematik, meta-analiz, ak meta-regression. Dòmi Med. 2022;100:89–102. doi:10.1016/j.sleep.2022.07.012
42. Alimoradi Z, Gozal D, Tsang HWH, et al. Estimasyon espesifik pou sèks pwoblèm dòmi pandan pandemi COVID-19: revizyon sistematik ak meta-analiz. J dòmi Res. 2022;31(1):e13432. doi:10.1111/jsr.13432
43. Adler AB, Kim PY, Thomas SJ, Sipos ML. Karantèn ak repons militè ameriken an nan kriz Ebola: sante sòlda ak atitid. Sante Piblik. 2018;155:95–98. doi:10.1016/j.puhe.2017.11.020
44. Badenoch JB, Rengasamy ER, Watson C, et al. Sentòm neropsikyatrik ki pèsistan apre COVID-19: yon revizyon sistematik ak meta-analiz. Komin nan sèvo. 2021;4(1):fcab297. doi:10.1093/brain vini/fcab297
45. Ye Z, Li W, Zhu R. Entèvansyon sikososyal sou entènèt pou amelyore sante mantal nan moun pandan pandemi COVID-19: yon revizyon sistematik ak meta-analiz. J Afekte Twoub. 2022;316:120–131. doi:10.1016/j.jad.2022.08.023
46. Grandner MA, Malhotra A. Konekte lensomni, apne dòmi ak depresyon. Respiroloji. 2017;22(7):1249–1250. PMID: 28556352; PMCID: PMC5597470. doi:10.1111/resp.13090
47. Bhutani S, van Dellen MR, Cooper JA. Pran pwa longitudinal ak konpòtman ki gen rapò ak risk pandan pandemi COVID-19 nan adilt Ozetazini. Eleman nitritif. 2021;13(2):671. PMID: 33669622; PMCID: PMC7922943. doi:10.3390/nu13020671
48. Spicuzza L, Mancuso S, Campisi R, Vancheri C. Kalite dòmi ak sante mantal pandan pandemi COVID-19 nan pasyan ki gen apne dòmi grav. J Rezilta Pasyan Rep. 2022;6(1):46. doi:10.1186/s41687-022-00454-x
49. Grote L, McNicholas WT, Hedner J; Kolaboratè ESADA yo. Jesyon apne dòmi an Ewòp pandan pandemi COVID-19: done ki soti nan baz done Ewopeyen an apne dòmi (ESADA). Eur Respir J. 2020;55(6):2001323. doi:10.1183/13993003.01323-2020
50. Farhud D, Aryan Z. Sirkadyen ritm, fòm ak sante: yon revizyon naratif. Iran J Sante Piblik. 2018;47(8):1068–1076.
51. Jaiswal SJ, McCarthy TJ, Wineinger NE, et al. Melatonin ak dòmi nan anpeche delir entène lopital: yon esè klinik owaza. Am J Med. 2018;131(9):1110–1117. doi:10.1016/j.amjmed.2018.04.009
52. Touitou Y, Reinberg A, Touitou D. Asosyasyon ant limyè nan mitan lannwit, sekresyon melatonin, privasyon dòmi, ak revèy la entèn: enpak sante ak mekanis dezòd sirkadyèn. Lavi Sci. 2017;173:94–106. doi:10.1016/j.lfs.2017.02.008
53. Trakada A, Nikolaidis PT, Economou NT, et al. Konparezon karakteristik dòmi pandan premye ak dezyèm peryòd mezi restriksyon akòz pandemi COVID-19 nan Lagrès. Eur Rev Med Pharmacol Sci. 2022;26(4):1382–1387. PMID: 35253194. doi:10.26355/eurrev_202202_28131
54. Choi JH, Lee B, Lee JY, et al. Relasyon ant dire dòmi, ekspoze solèy la, ak estati serik 25-idroksivitamin D: yon etid transvèsal. Sci Rep 2020;10(1):4168. doi:10.1038/s41598-020-61061-8 55. Trochoutsou AI, Kloukina V, Samaras K, Xanthou G. Vitamin-D nan sistèm iminitè a: aksyon jenomik ak ki pa genomik. Mini Rev Med Chem. 2015;15(11):953–963. doi:10.2174/1389557515666150519110830
56. Yisak H, Ewunetei A, Kefale B, et al. Efè vitamin D sou enfeksyon COVID-19 ak pronostik: yon revizyon sistematik. Risk Jere Règleman Sante. 2021;14:31–38. doi:10.2147/RMHP.S291584
57. Hosseini B, El Abd A, Ducharme FM. Efè sipleman vitamin D sou rezilta ki gen rapò ak COVID-19: yon revizyon sistematik ak meta-analiz. Eleman nitritif. 2022;14(10):2134. PMID: 35631275; PMCID: PMC9147949. doi:10.3390/nu14102134
58. Chen S, Huang T, Huang Y, et al. Yon analiz nan nivo popilasyon an sou chanjman nan ritm sirkadyèn ak dòmi ak asosyasyon yo ak emosyon negatif pandan epidemi COVID-19 nan peyi Lachin. KOVID. 2022;2(4):450–463. doi:10.3390/covid2040032
59. Bertrand L, Schröder C, Bourgin P, et al. Karakteristik dòmi ak ritm sirkadyèn nan moun ki soti nan popilasyon jeneral la pandan COVID--19 franse konplè fèmen pòt la. J dòmi Res. 2022;31(2):e13480. doi:10.1111/jsr.13480
60. Phillips AJK, Clerx WM, O'Brien CS, et al. Modèl iregilye dòmi/reveye yo asosye ak pi pòv pèfòmans akademik ak reta sirkadyèn ak tan dòmi/reveye. Sci Rep 2017;7(1):3216. doi:10.1038/s41598-017-03171-4
61. Morris CJ, Purvis TE, Hu K, Scheer FA. Sirkadyen move aliyman ogmante faktè risk maladi kadyovaskilè nan imen. Proc Natl Acad Sci US A. 2016;113(10): E1402–E1411. doi:10.1073/pnas.1516953113
62. Reddy S, Reddy V, Sharma S. Fizyoloji, ritm sirkadyèn. Nan: StatPearls [Entènèt]. Treasure Island: StatPearls Publishing; 2020.
63. Guichard K, Geoffroy PA, Taillard J, et al. Stratégies de gestion de l'impact du confinement sur le sommeil: une synthèse d'experts [Estrateji pou jere enpak confinement sou dòmi: yon rezime ekspè]. Med Du Sommeil. 2020;17(2):108–112. franse. doi:10.1016/j. msom.2020.04.003
64. Rome O, Sinai L, Sevitt R, et al. Chwèt ak alouwa pa egziste: COVID-19 abitid dòmi karantèn. Dòmi Med. 2021;77:177–183. doi:10.1016/j. dòmi.2020.09.003
65. Zhang R, Wang X, Ni L, et al. COVID-19: melatonin kòm yon potansyèl tretman adjuvant. Lavi Sci. 2020;250:117583. doi:10.1016/j.lfs.2020.117583
66. Borges L, Gennari-Felipe M, Dias BB, Hatanaka E. Melatonin, zenk, ak vitamin C: potansyèl tretman adjuvant pou pasyan COVID-19. Avant Nutr. 2022;8:821824. doi:10.3389/fnut.2021.821824
67. Alizadeh Z, Keyhanian N, Ghaderkhani S, et al. Etid sou kontwòl enflamasyon Maladi Coronavirus 2019 (COVID-19) lè l sèvi avèk sipleman melatonin. Iran J Allergy Asthma Immunol. 2021;20(4):494–499.
68. Farnoosh G, Akbariqomi M, Badri T, et al. Efikasite yon dòz ki ba nan melatonin kòm yon terapi adjwen nan pasyan entène lopital ak COVID -19: yon esè klinik owaza, doub avèg. Arch Med Res. 2022;53(1):79–85. doi:10.1016/j.arcmed.2021.06.006
69. Binks H, Vincent E, Gupta C, Irwin C, Khalesi S. Efè rejim alimantè sou dòmi: yon revizyon naratif. Eleman nitritif. 2020;12(4):936. doi:10.3390/nu12040936
70. Abbas AK, Lichtman AH, Pillai S. Imunoloji selilè ak molekilè. 9a ed. Filadèlfi: Elsevier; 2017.
71. Chokroverty S, Ferrini-Strambi L. Oxford Textbook of Sleep Disorders. Oxford: Oxford University Press; 2017.
72. Veronesi R, Focaccia R. Tratado de infectologia[Textbook of Infectious Diseases]. 5a ed. Sao Paulo: Atheneu; 2015:334–335.
73. Holbrook J, Lara-Reyna S, Jarosz-Griffiths H, McDermott M. Faktè necrosis timè siyal nan sante ak maladi. F1000Res. 2019;8:111. doi:10.12688/f1000research.17023.1
74. Besedovsky L, Lange T, Haack M. Crosstalk nan dòmi-iminitè nan sante ak maladi. Physiol Rev. 2019;99(3):1325–1380. doi:10.1152/ physrev.00010.2018
75. Prather AA, Leung CW. Asosyasyon nan dòmi ensifizan ak enfeksyon respiratwa nan mitan granmoun nan peyi Etazini. JAMA Entèn Med. 2016;176 (6):850–852. doi:10.1001/jamainternmed.2016.0787
76. Ibarra-Coronado EG, Pantaleón-Martínez AM, Velazquéz-Moctezuma J, et al. Relasyon bidireksyon ant dòmi ak iminite kont enfeksyon. J Immunol Res. 2015;2015:678164. doi:10.1155/2015/678164
77. Bailey MT. Estrès sikolojik, iminite, ak efè yo sou mikroflor endijèn. Adv Exp Med Biol. 2016;874:225–246.
78. Irwin MR, Opp MR. Sante dòmi: règleman resipwòk nan dòmi ak iminite natirèl. Neropsikofarmakoloji. 2017;42(1):129–155. doi:10.1038/npp.2016.148
79. Ruiz FSA, Tufik S. Aspectos imunológicos do sono. Nan: Paiva T, Andersen ML, Tufik S, editè. O sono ea medicina do sono [Aspè imunolojik nan dòmi]. Barueri: Manole; 2014:124–131.
80. Patel SR, Malhotra A, Gao X, et al. Yon etid potansyèl sou dire dòmi ak risk nemoni nan fanm yo. Dòmi. 2012;35(1):97–101. doi:10.5665/ sleep.1594
81. Prather AA, Janicki-Deverts D, Hall MH, Cohen S. Konpòtman evalye dòmi ak sansiblite nan rim sèvo. Dòmi. 2015;38 (9):1353–1359. doi:10.5665/sleep.4968
82. Kumar N, Gupta R. Deranje dòmi pandan yon pandemi. Sleep Med Clin. 2022;17(1):41–52. doi:10.1016/j.jsmc.2021.10.006
83. Zhang L, Li T, Chen L, et al. Asosyasyon kalite dòmi anvan ak apre enfeksyon SARS-CoV-2 ak rezilta klinik nan pasyan entène lopital ak COVID-19 nan peyi Lachin. EXCLI J. 2021;20:894–906. doi:10.17179/excli2021-3451
84. Zhang J, Xu D, Xie B, et al. Dòmi pòv asosye ak rekiperasyon dousman nan lenfopeni ak yon bezwen ogmante pou swen ICU nan pasyan entène lopital ak COVID-19: yon etid kowòt retrospektiv. Brain Behav Immun. 2020;88:50–58. doi:10.1016/j.bbi.2020.05.075
85. Han Q, Zheng B, Daines L, Sheikh A. Sekèl alontèm nan COVID-19: yon revizyon sistematik ak meta-analiz nan yon ane syans swivi sou sentòm apre-COVID. Patojèn. 2022;11(2):269. doi:10.3390/pathogens11020269
86. Jahrami HA, Alhaj OA, Humood AM, et al. Twoub dòmi pandan pandemi COVID-19: yon revizyon sistematik, meta-analiz, ak meta-regression. Sleep Med Rev 2022;62:101591. doi:10.1016/j.smrv.2022.101591
87. AlRasheed MM, Fekih-Romdhane F, Jahrami H, et al; envestigatè COMITY yo. Prévalence ak gravite sentòm lensomni pandan COVID-19: yon revizyon sistematik mondyal ak meta-analiz done endividyèl patisipan yo. Dòmi Med. 2022;100:7–23. doi:10.1016/j.sleep.2022.06.020
88. Li Y, Chen B, Hong Z, et al. Sentòm lensomni pandan premye etap epi an reta nan pandemi COVID-19 nan Lachin: yon revizyon sistematik ak meta-analiz. Dòmi Med. 2022;91:262–272. doi:10.1016/j.sleep.2021.09.014
89. Yuan K, Zheng YB, Wang YJ, et al. Yon revizyon sistematik ak meta-analiz sou prévalence ak faktè risk ki asosye ak depresyon, enkyetid, ak lensomni nan maladi enfeksyon, ki gen ladan COVID-19: yon apèl nan aksyon. Mol Sikyatri. 2022;2022:1–9.
