Jasent dezè: Yon solisyon fènwa pou yon pwoblèm mondyal?

1. ENTWODIKSYON

Genus laSispannHoffmanns. & Link (Orobanchaceae) gen ladan anviwon 20–30 espès yo aksepte ki natif natal nan ansyen mond lan, ki kouvri Macaronezi nan lwès, nan nò ak nòdwès Lachin nan lès. Tipikman, plant yo rive nan dezè, ak detanzantan dun bò lanmè oswa marekaj sèl, kote yo parazit sou rasin yo nan divès kalite touf alofitik. Kòm oloparazit ki pa fotosentetik, tout yo konplètman san klowofil ak fèy fonksyonèl. Yo se remakab nan aparans, ki gen ladann enpoze, ki gen koulè klere Spikes flè ki pouse w pèdi soti nan tè fè, ki te touche yo non komen yo 'jasent dezè'. San sipriz, plant sa yo kirye gen lontan-entrige botanis ak èrbalis menm jan.

Malgre valè reyalize yo ak gwo potansyèl yo, limit espès yo nan genus la rete mal konprann. Fanmi Orobanchaceae se yon modèl pou etidye evolisyon parazit nan plant (Westwood et al.,2010), men tankou lòt jenera oloparazit nan fanmi an,Sispannsoufri konfizyon taksonomik enpòtan. Sa a te rive nan karakteristik mòfolojik redwi yo, pòv prezèvasyon ak mislabelling nan herbaria ak pi lajman, yon mank de konsantre rechèch. Anpil nan karaktè kle dyagnostik plant yo (tankou stigma ak koulè corolla) prezève ensifizan nan herbaria, epi san nòt detaye soti nan espesimèn fre, dyagnostik egzat ka tout men enposib. Anplis, pubescence, youn nan kèk dyagnostik serye ki rete apre siye, parèt yo te lajman neglije oswa petèt konfonn ak depo kanni (Aldughayman, M., obs. pès.). Sèl monografi nan genus la Sispannte pibliye prèske yon syèk de sa (Beck-Mannagetta,1930). Kat seksyon taksonomik ki gen lontan li yo (Eucistanche, Subcistanche, Heterocalyx ak Cistanchella) ki baze sou mòfoloji yo te demanti dènyèman pa premye evalyasyon filogenetik genus la (Ataei et al.,2020). Filojeni sa a, ki baze sou makè plastid ak nikleyè, te idantifye twa klad jeyografik diferansye soti nan Azi de lès, Afrik Nòdwès, Sidwès Azi ak yon lòt 'klad toupatou', ranfòse opinyon ke mòfoloji pou kont li se pwoblèm nan delimitasyon espès nan Orobanchaceae holoparazit. Lòt otè yo te egzamine divèsite byen ki gen rapòSispanntakson, pou egzanp, lè l sèvi avèk makè chimik (Wang et al.,2019) ak yon apwòch metabolomik ki baze sou LC-MS (Liu et al.,2019). Pandan ke etid sa yo mennen nou yon etap pi devan nan konprann evolisyon a gwo echèl nan genus sa a mal konprann, anpil espès yo konfonn oswa mal rezoud, ak konpreyansyon nou sou limit espès ak divèsite nan yon nivo rejyonal rete rudimantè. Sa a se konsènan kote espès yo ka ra menm oswa menase ak disparisyon.Cistanche deserticolaMa, pou egzanp, an danje (Qin et al.,2017; Song et al.,2021) ak lis nan apendis II Konvansyon sou Komès Entènasyonal nan Espès Fauna ak Flor Sovaj ki andanje (SITE YO).

Isit la nou bay yon revizyon kout sou itilizasyon tradisyonèl, ekoloji ak evolisyon genus ekstraòdinè sa a men ki neglije e nou deklare ke li se yon kandida mi pou plis rechèch nan kontèks abòde defi mondyal yo. Espesyalman, nou sijere ke (1) konprann limit espès nan genus sa a ki difisil sou plan taksonomik pral enfòme konsantre sou konsèvasyon, pou egzanp, kote espès ki an danje yo ka komès ilegalman, epi (2) valè pwouve nanSispannkòm yon rekòt dezè nan Lachin pwen nan potansyèl inexploités kòm yon rekòt sibzistans nan yon kontèks mondyal de degradasyon tè chanjman klima.

2 ITILIZE NAN MEDICIN TRADITIONNEL ERBAL

Sispanndepi lontan te yon sous medikaman tradisyonèl èrbal oswa manje nan tout ranje li yo, patikilyèman lye ak tij la gwo, charnèl anba tè a (Figi1a–c). Nan Medsin Tradisyonèl Chinwa (TCM), kòm 'Rou Cong Rong' (Figi1a,d) ak 'Guan Hua Rou Cong Rong' (Figi1b), Sispannyo te itilize pou plis pase 2000 ane epi li anrejistre nan premye monografi pharmaceutique la, Shennong Bencao Jing (Fu et al.,2018; Li et al.,2016; Shi et al.,2009). Jodi a, li nan lis famakope Chinwa a kòm 'Cistanches Herba'. Se plant la itilize kòm yon zèb tonik (yon manje sante fonksyonèl), yon engredyan medsin TCM, epi li presye tou pou atribi li yo konnen 'trophy' (bay lonjevite, andirans ak vigè seksyèl). Depi avenman rechèch klinik sou plant la nan ane 1980 yo (Kobayashi et al.,1984), yo te pibliye anpil rapò famasi ak chimik, pami ki pi konplè yo te idantifye anviwon 100 konpoze fitochimik ki gen ladan glikozid feniletanoid (PhGs), lignan, alditol ak iridoid ki ansanm gen yon seri pwopriyete famasi (Fu et al.,2018). Cistanches Herba anpil benefis, ki gen ladanantiaje,antioksidasyonepipwopriyete neuroprotective, yo te touche li epitèt popilè 'jinseng dezè' (Gemejiyeva & Karzhaubekova,2015; Gu et al.,2016; Shi et al.,2009; Yan et al.,2017). Plizyè espèsSispannyo rapòte nan TCM, patikilyèmanC. dezèkolòm(Figi1e, 2bepi3d) akC. tubulosasl (Schenk) Wight ansyen Hook.f. (Figi2hepi3c). Kiltivasyon nan trè presyeC. deserticola(Rou Cong Rong) ak altènatif ki pi abòdabC. tubulosasl (Guan Hua Rou Cong Rong) an patikilye se byen etabli kounye a nan Lachin. Vreman vre, li te estime keCistanchekiltivasyon nan Lachin kounye a kouvri yon zòn ki vas tankou 1.26 milyon mu (84,000 ha) ak yon pwodiksyon anyèl 6000 tòn ak yon valè de plis pase 20 milya dola China Yuan (Song et al.,2021). Malgre kiltivasyon nan gwo echèl nanC. deserticolaepiC. tubulosanan Lachin, lòt plant, pou egzanp,C. salsa(CAMey.) Beck (Figi2aepi3a) akC. sinensisBeck (Figi2c,d ak 3b) yo rekòlte nan bwa epi antre nan komès; pandan se tan, lòt moun toujou (pètètC. salsa) yo rekòlte nan Kazakhstan ak enpòte nan rejyon an (Egamberdieva & Öztürk,2018; Eisenman et al.,2012).

3 KONFIZYON TAXONOMIK

Malgre enpòtans ki genyen nanCistanche, gen yon konfizyon konsiderab sou takson yo jwenn nan tout seri genus la. Pou egzanp, nou te obsèveC. deserticolaak putatifC. salsaap grandi kòt a kòt komèsyal nan Lachin (Figi 2a, b), kote yo rekòlte ak vann kòm yon sèl rekòt anba non an nan Rou Cong Rong. Sa a se paskeC. salsase swadizan pi fasil yo grandi pase ofisyèl la ak pi chèC. deserticolaak komèsan yo konnen ke, yon fwa yo rekòlte ak trete, yo pa distenge (C. Leon, obs. pès.). Wang et al. (2019) diferansye de takson sa yo lè l sèvi avèk yon makè chimik (2′-acetylatteoside); sepandan, soti nan eksperyans pwòp jaden nou an, distenksyon an mòfolojik antC. deserticolaepiC. salsapa klè. Malgre ke plant yo idantifye kòm lèt la yo souvan pi kout ak plis fòtman koulè wouj violèt, sa a ka yon artefact nan lame a parazitize (yon seri espès lame diferan ka parazitize). Karakteristik ki estab ki itil pou diskriminasyon takson yo (egzanp karaktè kalis ak pibesans) yo varye kontinyèlman nan materyèl k ap viv, ak karakteristik distenktif yo wè lè yo seche, tankou pigman ble a.C. sinensis(Figi 2d), yo absan. Se poutèt sa, nou sijere ke yon apwòch solid ki konbine echantiyon vaste, egzamen atansyon nan olotip ak done molekilè oblije toumante separe takson konplike sa yo. Jiskaske sa a an plas, idantifikasyon divès espès yo itilize nan Lachin gen anpil chans rete konfonn ak pwoblèm (Leon & Lin,2017); sa a se konsènan si popilasyon sovaj nan sèten taks yo ap diminye.

Yon defi menm jan an egziste nan Mwayen Oryan an, egzanplè pa multitude de non komen yo aplike atravè Arab klasik, Arab estanda modèn ak arab kolokyal. Se plant la souvan dekri kòm 'dhanun' nan rejyon an; sepandan, non klasik arab sa a ka itilize tou yon fason familyal pou lòt parazit rasin ki sanble ak aparans (Lakhdari et al.,2016; Mandaville,2011; Nicolaisen,1963). Sipoze, espès ki pi komen nan Mwayen Oryan an seC. tubulosa(Figi 2f) ki gaye toupatou nan rejyon an; sepandan, pifò rapò yo se anekdotik epi idantifikasyon serye rete ensèten. Nou remake ke Moreno et al. (2018) konsidere kalite 'Orobanche tinctoria' kolekte nan Yemèn egalize ak sa ki trete atravè Mwayen Oryan an ak pati adjasan nan Lafrik kòmC. tubulosa. Otè yo sijere non sa aCistanche tinctoria(Forssk.) ta pran priyorite sof siC. tubulosayo kenbe kòm nomen conservandum (Moreno et al.,2018); isit la nou refere a plant la kòmC. tubulosaki konsistan avèk lòt otè, pou evite plis konfizyon.

Yo te dekri itilizasyon nan Mwayen Oryan depi 9yèm syèk la kòm manje grangou ak medikaman (Diab,2001). Cistanchetou karakteristik enpòtan nan medikaman èrbal nan Sahara Nò Afriken an, pi miyòC. tubulosaepiC. vyole(Desf.) Hoffmanns. & Link (Figi 2e; Bougandoura et al.,2016). Anplis de sa, sondaj etnobotanik nan rejyon Oued Righ nan Sahara Aljeri a rapòte itilizasyonC. tinctoria (=C. tubulosa) Beck pou trete plizyè maladi tankou dyare, endijesyon, maladi po ak dyabèt (Lakhdari et al.,2016); sepandan, simagri sipòte dekriC. vyole, e nan nenpòt ka,C. tinctoriakonsidere kòm konsène aC. tubulosa(jan yo diskite pi wo a). Menm jan an tou, Volpato et al. (2015) rapòte itilizasyonC. phelypea(L.) Cout. (Figi 2g) pa pastè Sahrawi nan Sahara pou trete Sarcoptic Mange; sa a se (prensipalman) yon espès lanmè Atlantik ak Mediterane, konfime pa travay molekilè (Ataei et al.,2020) ki te anpil-konfonn ak dezè-abitasyonC. tubulosanan anpil nan Lafrik ak Mwayen Oryan an. Gen plis travay ki nesesè pou fè diskriminasyon espès ekolojik ak jenetikman diferan ki mòfolojikman kripte.

Anbigwite taksonomi rejyonal yo nan Lachin, Mwayen Oryan ak Afrik Dinò yo plis agrave pa defi pan-rejyonal yo; pou egzanp, plant nou te obsève pretann yo dweC. tubulosanan Lachin yo mòfolojikman trè diferan ak sa yo ki koresponn akC. tubulosa (=C. tinctoria) nan Mwayen Oryan an (kote olotip la te kolekte), malgre varyasyon nannan nan takson sa a toupatou. Dapre obsèvasyon Gilbert ak Leon (pers. obs. 2016), kèk rekòt ki dekri kòmC. tubulosa(sous la nan Guan Hua Rou Cong Rong) ki kiltive komèsyal pou medikaman nan pwovens Xinjiang nan nòdwès Lachin pa matche ak verifye espesimèn èrbyòm nanC. tubulosasoti nan Lafrik ak Mwayen Oryan an. Se poutèt sa, espès yo kiltive nan kèk pati nan Xinjiang (ki Famakope Chinwa a refere) parèt yo dwe yon takson potansyèlman deskripsyon pou ki Gilbert ak Leon envante non pwovizwa a.Cistanche'Tamarisk' (Leon & Lin,2017). Nou remake ke done sekans ADN yo endike yon relasyon sere ant adezyon yo idantifye kòmC. tubulosasoti nan Lachin akC. laksiflorasoti nan Iran ak Afganistan (Ataei et al.,2020). Cistanche laxiflorase yon takson mal li te ye diferansye pa pwent flè laks li yo ak pwen ensèsyon filaman wo (Beck-Mannagetta,1930). Plis rechèch ki nesesè pou konfime idantite materyèl idantifye kòmC. tubulosasoti nan Lachin ak sètitid ak relasyon li akC. laksiflora. Sa a pral enfòme ki jan komèsyal grandi Guan Hua Rou Cong Rong nan Xinjiang yo ta dwe nonmen nan literati a diferansye plant sa yo nan Lachin ak sa yo nan Mwayen Oryan an. Sa a ka nan vire nesesite yon chanjman nan Farmakope Chinwa a pou yo itilize non ki kòrèk la pou plant ki gen anpil valè sa a.

Ansanm, li klè ke malgre itilizasyon toupatou nanCistanchenan medikaman èrbal atravè ranje li yo, idantifikasyon divès espès yo itilize se sijè a konfizyon konsiderab nan tout. Sa a se yon enkyetid si espès ki ra oswa ki an danje yo rekòlte oswa komès mal oswa ilegalman. Anplis de sa, konfizyon taksonomik pral anpeche analiz konparatif pwopriyete medsin yo konnen atravè espès yo. Nou sijere ke yon apwòch konbine nesesè pou adrese konfizyon sa a. Sa a ta ka konbine teknoloji avanse tankou yon apwòch ki baze sou hyb-seqNGS ansanm ak echantiyon vaste atravè seri genus la, ansanm ak obsèvasyon atansyon nan karakteristik mòfolojik ak ekolojik tankou seri lame.

4 EKOLOGI, ISTWA LAVI AK EVOLISYON

Tankou taksonomi a, aspè nan ekoloji, istwa lavi ak evolisyon nan pifò espès nan genus laCistanchete evite konsantre rechèch ak rete fènwa. Malgre kiltivasyon komèsyal gwo echèl atravè pati nan Lachin pou medikaman èrbal, tankou pifò oloparait,Cistancheyo te neglije nan koleksyon jaden botanik ak efò konsèvasyon akòz yon pèspès entraktabilite nan kiltivasyon (Thorogood & Carlos Santos,2020). Paske nan absans la nan vas majorite nan espès nanCistanchesoti nan kiltivasyon, ti kras oswa anyen pa konnen sou istwa natirèl yo.

Espesyalizasyon lame se yon fòs evolisyonè etabli nan Orobanchaceae holoparazit (Thorogood et al.,2008, 2009). Cistanchese repitasyon yon eksepsyon paske plizyè espès parazit fanmi (ak espès) an komen, espesyalman sa yo ki nan Amaranthaceae (inkl. Chenopodiaceae) ak Polygonaceae, osi byen ke Fabaceae, Zygophyllaceae, Tamaricaceae, Rosaceae, Nitrariaceae ak Salvadoraceae (Ataei et al.,2020). Men, done lame ki asosye nan espesimèn èrbyòm yo souvan absan oswa yo pa fyab; nplis de sa, nan kominote plant melanje, idantifikasyon lame serye kapab tout men enposib paske fouyman revele ke lame a ka plizyè mèt lwen parazit nan tèt li (Thorogood. CJ, obs. pès.). An rezime, pa gen ase done pou konprann si spesifik lame a ka yon chofè spesyasyon nan genus la.Cistanche, kòm li etabli yo dwe yon lòt kote nan fanmi an (Thorogood et al.,2008, 2009). Yon apwòch konbine ki egzamine mòfoloji, ekoloji ak filojenetik ka oblije separe espès ki gen rapò sere pre nan genus la.Cistanche, jan yo pwopoze pou genus la menm jan an difisilOrobanche(Thorogood & Rumsey,2020).

5 POTANSYAL LA DECISTANCHEKÒM YON REKÒD GLOBAL

Li te estime ke 74 pousan nan pòv nan mond lan afekte dirèkteman pa degradasyon tè e ke yon planèt 'degradasyon net' dwe reyalize pa 2030 (Mohieldin & Caballero,2015). Men, kijan pou nouri plis pase yon milya moun k ap viv nan zòn ekolojik frajil sa yo rete yon gwo defi mondyal (Balmford et al.,2002; Feng et al.,2019). Pwopagasyon estabilize 'forè abri' yo pwopoze kòm yon solisyon posib nan kriz dezètifikasyon mondyal la epi souvan enplike plantasyon ti pye bwa ak touf ki toleran sechrès tankou saxaul (Haloxylon; Orlovsky & Birnbaum,2002) ak tamarisk (Tamarix) espesyalman (Ning et al.,2021)-tou de nan ki rive yo dwe gen tout pouvwa a ideyal nanCistanche. Cistanche deja etabli kòm yon rekòt oksilyè nan pwovens Lachin nan Xinjiang, Ningxia, Gansu ak Inner Mongoli (Song et al.,2021) ki demontre potansyèl pou kiltivasyon yon lòt kote; li kapab byen yon rekòt neglije ak sous-utilize sou yon echèl mondyal (Xu et al.,2009). Bank tamarisk ak lòt pye bwa ak touf halophytic yo te plante dènyèman nan sid Iran pou bese enpak tanpèt pousyè. Li te sijere keC. tubulosa, ki rapòte yo grandi sou yon pakèt alofit nan peyi a, ta ka kiltive nan nouvo plantasyon sa yo kòm yon rekòt medsin (Salehi et al.,2019).

Si 'forè abri' yo dwe plante lajman pou sispann degradasyon tè, enkòporasyon an nanCistanchekiltivasyon ta ka (1) gen yon valè ekonomik enpòtan globalman epi (2) yon rekòt ki pa sèvi ak yo ki sipòte kominote ki depann sou plant pou manje ak medikaman èrbal lokalman. Sa a ta soulaje presyon nan rekòlte ki pa dirab nan popilasyon sovaj ki ra. Enkòporasyon an nan plizyè espès nanCistanchenan yon rejim konsa ka posib, ki baze sou modèl ki predi potansyèl rejyon sib ki baze sou klima; sa yo ka menm pwolonje nan sid Etazini ak sidwès Amerik di Sid kote plant la pa konnen kounye a (Wang et al.,2019). Vreman vre, kiltivasyon nanCistanchenan Lachin se kounye a tèlman siksè; ekipman pou kounye a ka menm depase demann aktyèl la, ki pwomèt gwo pwomès pou echèl komèsyal yo. Kounye a se moman pou rafine kad taksonomik la pou idantifikasyon espès kandida yo ak quantifye benefis potansyèl yo nan.Cistanche(plis plant lame yo) kòm rekòt oksilyè nan zòn ki sibi dezètifikasyon grav.

6 REMAK FINAL

Cistanchese yon genus remakab nan plant parazit ki rete mal konprann, patikilyèman nan pèspektiv yo nan taksonomi ak istwa lavi. Nan 20-30 espès syans yo konnen, pa gen okenn nan kiltivasyon komèsyal nan echèl andeyò Lachin, kote agrikilti ki gen anpil siksè plant yo endike gwo potansyèl mondyal ki pa eksplwate. Nan kontèks yon kriz dezètifikasyon k ap grandi,Cistancheta ka grandi ansanm ak vejetasyon "forè abri" kòm yon rekòt oksilyè, ki mande ti kras oswa ki pa gen okenn entèvansyon nan fòm nan irigasyon oswa angrè ak satisfè kondisyon lokal ki egziste deja pou manje ak medikaman èrbal. Nou sijere ke fiti travay pou rafine konpreyansyon nou sou taksonomi ak divèsite plant lame nan genus la Cistanchepral sipòte idantifikasyon espès kandida yo pou ede adrese defi mondyal ijan tankou degradasyon tè ak rekòlte dirab.

Sipò:

wallence.suen@wecistanche.com 0015292862950