Enplikasyon efè ki pa espesifik pou tès, apwouve ak reglemante vaksen yo
Sep 08, 2023
Résumé
Kad aktyèl la pou tès ak reglemante vaksen yo te etabli anvan realizasyon an ke vaksen yo, anplis efè yo kont maladi vaksen an espesifik, ka gen tou "efè ki pa espesifik" ki afekte risk pou maladi ki pa gen rapò. Prèv akimile nan etid epidemyolojik yo montre ke vaksen nan kèk sitiyasyon ka afekte mòtalite ak morbidite tout kòz nan fason ki pa eksplike pa prevansyon maladi vaksen an vize a. Vaksen vivan atenue pafwa yo te asosye ak diminisyon nan mòtalite ak morbidite ki pi gwo pase antisipe. Kontrèman, kèk vaksen ki pa vivan te asosye nan sèten kontèks ak ogmantasyon nan mòtalite ak morbidite tout kòz. Efè ki pa espesifik yo souvan pi gwo pou fi pase gason. Etid imunolojik yo te bay plizyè mekanis ki eksplike kijan vaksen yo ta ka modile repons iminitè a patojèn ki pa gen rapò, tankou atravè iminite natirèl ki antrene, granulopoyez ijans, ak iminite selil T eterològ. Apèsi sa yo sijere ke fondasyon an pou tès, apwouve, ak reglemante vaksen yo bezwen mete ajou pou akomode efè ki pa espesifik. Kounye a, efè ki pa espesifik yo pa regilyèman kaptire nan faz I-III esè klinik oswa siveyans sekirite apre lisans lan. Pou egzanp, enfeksyon ak Streptococcus pneumoniae ki rive mwa apre yon vaksen kont difteri-tetanòs-kolich pa ta dwe konsidere kòm yon efè vaksinasyon an, byenke prèv endike li ta ka byen pou moun fi. Isit la, kòm yon pwen depa pou diskisyon, nou pwopoze yon nouvo kad ki konsidere efè ki pa espesifik nan vaksen nan tou de esè faz III ak apre lisans.
benefis sipleman cistanche-ogmante iminite
Pwen kle yo
Kad ki egziste deja pou teste, apwouve ak reglemante vaksen yo pa konsidere ke vaksen yo gen gwo efè sou sistèm iminitè a ki ka chanje risk enfeksyon ki pa gen rapò. Kounye a li klè ke vaksen yo ka gen efè enpòtan ki pa espesifik ki ka pafwa trè benefik epi pafwa danjere. Nan pratik aktyèl, sa ka pase inapèsi. Nou pwopoze yon nouvo kad pou teste, apwouve, ak reglemante vaksen yo, ak esè faz III, ki ta dwe kolekte done sou tout sentòm ki parèt pandan swivi a, ak ak esè faz IV ki fèt pou evalye efè vaksen an sou sante jeneral.
cistanche sipleman benefis-ki jan yo ranfòse sistèm iminitè
Klike la a pou w wè pwodwi Cistanche Enhance Immunity
【Mande plis】 Imèl:cindy.xue@wecistanche.com / Whats App: 0086 18599088692 / Wechat: 18599088692
1 Entwodiksyon: Kad aktyèl pou Tès, Apwobasyon, ak Regilasyon Vaksen yo
Vaksen yo dekri kòm preparasyon byolojik ki pwovoke iminite anvè yon patojèn espesifik pa endiksyon selil B ki pwodui antikò espesifik patojèn, selil B-memwa, selil T-memwa, oswa yon konbinezon de repons selilè, ki sonje patojèn nan epi ki reponn. byen vit sou defi enfeksyon. Li byen konnen vaksen yo ka lakòz reyaksyon negatif souvan, men jeneralman modere, tankou doulè nan sit piki a, woujè, doulè, e petèt lafyèv oswa fatig nan jou apre vaksinasyon an. Li aksepte tou ke vaksen yo, nan sikonstans ki ra, ka lakòz reyaksyon negatif grav ki ka rive semèn ak mwa apre vaksinasyon an. Tès klinik ak pwosesis apwobasyon aktyèl la bati sou konsèp sa yo jeneralman aksepte. Pandan yon esè faz I, ti gwoup volontè ki an sante yo resevwa vaksen kandida a. Nan faz II, yo bay vaksen an bay moun ki gen karakteristik ki koresponn ak moun ki nouvo vaksen an fèt. Nan faz III, vaksen an bay plizyè milye patisipan yo nan yon fason owaza ak avèg, ak tou de yon entèvansyon ak yon gwoup kontwòl, tès pou efikasite ak sekirite. Efikasite se nòmalman objektif prensipal la; sekirite se pi souvan yon objektif segondè. Anjeneral, yo evalye efikasite lè w konpare gwoup ki pran vaksen an ak gwoup kontwòl yo konsènan ensidan maladi espesifik vaksen an ak/oswa korelasyon pwoteksyon kont maladi klinik la. Pa gen okenn pwotokòl estanda ki egziste pou fason esè faz III yo ta dwe kolekte done sou sekirite, men gen kèk direktiv [1]. Tipikman, done sekirite yo kolekte epi rapòte nan de gwoup. Evènman negatif "Solicite" (AE) yo se evènman espere ki gen rapò ak reyaktojenisite, tankou doulè, woujè, ak anfle nan sit piki a, epi yo anjeneral kolekte jiska 2 semèn apre yon vaksinasyon. Evènman "pa mande" se evènman inatandi ke patisipan an rapòte espontaneman. Yo anjeneral kolekte pou jiska 4 semèn apre dènye dòz la. Anplis de sa, yo swiv patisipan yo pou AE grav (SAE; lanmò ak entène lopital pou nenpòt ki kòz) ak nenpòt AE pre-espesifye ki enterese espesyal pandan 6 mwa apre dènye dòz la. Pou vaksen ki gen nouvo adjuvant, li rekòmande pou gen yon swivi pou omwen 12 mwa apre dènye dòz la pou pèmèt dokimantasyon nenpòt maladi otoiminitè oswa lòt AE iminitè-medyatè [1]. AE ki ra anjeneral pa manifeste nan pwogram esè klinik, e menm si yo fè sa, anjeneral gen twò kèk ka pou konkli kozalite. Pa egzanp, si yon vaksen te lakòz yon reyaksyon negatif grav nan 1 ka sou 10,000 ka, li ta pran yon etid ak 30,000 sijè pou gen 95% chans pou yo detekte menm yon ka [2 ]. Se poutèt sa, apre yon vaksen te vin sou mache a, gen yon sistèm rapò kote founisè vaksen yo ak piblik la ka rapòte pwoblèm sante ("post-lisans sekirite siveyans"). Si gen dout sou efikasite lavi reyèl ak sekirite yon vaksen, regilatè yo ka mande tou pou yo fè yon esè faz IV, yon etid sekirite apre otorizasyon [3]. Fondasyon sa a te travay byen pou delivre anpil nouvo vaksen sou mache a; vaksen ki te efikas kont maladi espesifik vaksen an te vize a e pou ki nou gen yon asirans rezonab ke vaksen an pa asosye ak evènman grav souvan ki ta chanje balans benefis/risk la. Sepandan, kounye a li evidan ke vaksen yo ka afekte risk pou lòt maladi nan fason ki pa te prevwa lè kad aktyèl la te etabli. Isit la, nou pwopoze ke yon nouvo kad pou tès, apwouve, ak reglemante vaksen yo bezwen. Kad sa a gen ladan yon evalyasyon efè vaksen yo sou enfeksyon ki pa sib la, ak sou sante jeneral (tankou mòtalite tout kòz, entène lopital tout kòz, oswa pousantaj konsiltasyon tout kòz).
Nan sa ki annapre yo, nou bay yon background pou pwopozisyon sa a, ki baze sou dekouvèt efè ki pa espesifik vaksen yo. Apre sa, nou dekri kontou yo nan kad yo pwopoze a, kòm yon pwen depa pou diskisyon.
cistanche plant-ogmante sistèm iminitè
1.1 Obsèvasyon efè ki pa espesifik nan vaksen yo: Etid epidemyolojik
Istorikman, gen prèv anekdotik ki montre vaksen kont variol la redwi risk pou plizyè lòt maladi [4]. Calmette, ko-envanteur vaksen Bacillus Calmette-Guérin (BCG), te note ke mòtalite a te redwi pa 75% pami timoun ki pran vaksen BCG nan Pari, pi plis pase prevansyon tibèkiloz la ka eksplike; li te espekile ke vaksen an ka gen benefis adisyonèl, ranfòse rezistans jeneral kont lòt enfeksyon [5]. Nan ane 1960 yo ak ane 1970 yo, virològ Ris Voroshilova te fè gwo esè sou enteroviris vivan, ki gen ladan vaksen polyo oral la, e li te jwenn ke yo te redwi anpil risk pou enfeksyon grip [6]. Nan ane 1980 yo, lè estasyon jaden Danish-Ginean Ban Dim Health Project te kòmanse yon ankèt sistematik sou efè jeneral sou sante vaksen timoun yo te itilize regilyèman, li te vin klè ke pifò vaksen yo te afekte tout kòz mòtalite ak morbidite plis pase prevansyon yo te eksplike. maladi sib. Efè sa yo te rele "efè ki pa espesifik" vaksen yo [7]. Yon modèl parèt ak diferans ki genyen nan efè ant vaksen vivan atenue ak vaksen ki pa vivan. Vaksen vivan atténué yo gen gwo benefis ki pa espesifik efè [8], benefis ki pa espesifik efè ke yo wè pandan ke yo se vaksen ki pi resamman administre. Pou egzanp, timoun Afriken, ki resevwa vaksen vivan, gen konsiderableman pi ba tout kòz mòtalite konpare ak timoun ki pa resevwa vaksen vivan, epi diferans lan pa eksplike pa diferans nan mòtalite akòz enfeksyon an vize vaksen an [8]. Paske mòtalite a nan anviwònman sa yo se sitou akòz maladi enfeksyon, sa sijere ke vaksen yo diminye sansibilite a enfeksyon ki pa gen rapò oswa severite yo, epi kote li te posib yo stratifye pa kòz lanmò, etid yo te montre yon efè patikilye kont lanmò enfektye. 9, 10]. Yo te obsève mòtalite tout kòz ki pi ba pase sa te prevwa pou kat vaksen vivan: vaksen kont lawoujòl, vaksen kont variol, vaksen BCG, ak vaksen oral polio [8]. Done inisyal yo te soti nan etid obsèvasyon. Li difisil pou teste vaksen ki deja apwouve yo nan esè owaza, men nan kèk sitiyasyon, li te posib, pa egzanp, pa randomize timoun yo resevwa vaksen an nan diferan laj, sa ki pèmèt yon konparezon san patipri sou fennèt tan ki genyen ant lè gwoup la bonè ak gwoup la an reta yo te pran vaksen an. Esè owaza sa yo te kowopere anpil efè benefis ki pa espesifik vaksen BCG [9, 11], vaksen kont lawoujòl [12, 13], ak vaksen polyo oral [14]. Sepandan, rezilta yo pa te toujou konsistan [15-17], entèprete kòm posib akòz diferans ki genyen nan tansyon vaksen yo, kèk tansyon ki gen pi fò efè iminolojik pase lòt moun [18], oswa akòz entèraksyon ak lòt vaksen ki varye nan frekans ant esè. paramèt [19]. Kidonk, efè ki pa espesifik yo depann de kontèks [20]. Kontrèman ak vaksen vivan yo, kèk vaksen ki pa vivan, menm si pwoteksyon kont maladi sib vaksen an, ka ogmante risk pou lòt enfeksyon, patikilyèman nan moun fi, nan sèten kontèks. Pa egzanp, nan anviwònman ki pa gen anpil revni, fi ki resevwa vaksen DTP (diph theria-tetanos-coquelch) ki pa vivan gen yon to mòtalite 1.5-2 fwa pi wo pase fi ki pa t resevwa vaksen an ak yon risk ki ogmante menm jan an. pi wo pase moun gason ki pran vaksen ak DTP [21]. Yo te obsève modèl sa a pou sis vaksen ki pa vivan: [8] vaksen DTP, vaksen pentavalan [22] (DTP plis vaksen kont epatit B ak Haemophilus grip tip B), vaksen kont epatit B [23], vaksen polio inaktive[24], Vaksen kont grip H1N1 [25], ak RTS, vaksen kont malarya S [26]. Sa a pa te konsistan nan tout etid [27, 28], kidonk efè ki pa espesifik, pozitif osi byen ke negatif, ka modifye-pi klèman pa sèks [8, 21], men tou pa faktè tankou administrasyon an nan lòt. kalite vaksen [8]. Efè ki pa espesifik sa yo pi pwononse lè yon vaksen bay se vaksen ki pi resan an. Pifò etid yo te fèt nan mitan timoun yo, ki anjeneral resevwa vaksen souvan, ak Se poutèt sa, gen kèk etid sou dire efè yo ki pa espesifik, yo pa ta dwe bay lòt vaksen. Sepandan, efè ki pa espesifik yo sanble dire omwen 6 mwa [8, 29] epi pafwa pèsiste pou plizyè ane [30, 31]. Efè ki pa espesifik vaksen yo te okòmansman obsève nan anviwònman ti revni ak gwo mòtalite akòz maladi enfektye, men efè ki pa espesifik yo te rapòte tou nan kèk etid ki soti nan anviwònman gwo revni, ki te evalye risk ki pa vize enfeksyon. entène lopital [32, 33], ki montre ke vaksen yo ka afekte risk enfeksyon ki pa gen rapò.
benefis cistanche pou gason-ranfòse sistèm iminitè
1.2 Mekanis iminitè ki kache sou efè ki pa espesifik vaksen yo
Sipòte obsèvasyon ki konsistan nan etid epidemyolojik yo, etid iminolojik yo te demontre omwen twa efè vaksen medyatè sou sistèm iminitè a ki ka eksplike kijan yon vaksen ka afekte risk pou enfeksyon ki pa gen rapò. Premyèman, li te montre ke plizyè vaksen chanje kapasite nan selil iminitè natirèl yo reponn a defi ki vin apre ki pa gen rapò, "fòme iminite natirèl" [34]. Monosit ak selil asasen natirèl moun ki pran vaksen ak BCG montre yon pwodiksyon amelyore nan sitokin proenflamatwa, pa sèlman lè yo defi ak Mycobacterium tibèkiloz (patojèn espesifik la), men tou lè yo defi ak patojèn ki pa gen rapò tankou Staphylococcus aureus ak Candida albicans [35]. Sa a se medyatè atravè chanjman epigenetik nan pwomotè yo ak améliorant nan jèn proinflammatory cytokine. Enplikasyon klinik yo te demontre: lè yo te bay yon vaksen BCG bay volontè imen anvan defi a ak vaksen lafyèv jòn vivan, chaj viral lafyèv jòn nan sikilasyon an te redwi [36]. Menm jan an tou, nan etid eksperimantal imen, vaksen BCG la modifye kou enfeksyon malarya eksperimantal [37]. Nan yon etid resan, intravesical BCG nan pasyan ki gen kansè nan blad pipi pwovoke iminite antrene ak diminye risk pou enfeksyon nan aparèy respiratwa [38]. Fòmasyon iminitè natirèl yo te demontre pou vaksen vivan tankou vaksen BCG ak vaksen kont variol [39] epi tou resamman vaksen COVID-19 ki baze sou adenoviris [40], epi yo ka eksplike poukisa vaksen sa yo gen benefis ki pa espesifik. efè. Kontrèman, plizyè vaksen ki pa vivan (vaksen DTP [41, 42], vaksen tifoyid [43], ak vaksen kont variol ki pa replike [39]) yo te montre yo pwovoke tolerans iminitè natirèl anvè defi patojèn ki pa gen rapò. Ogmantasyon tolerans natirèl la anvè lòt patojèn ka eksplike poukisa vaksen ki pa vivan yo asosye ak ogmante sansiblite nan lòt enfeksyon. Sepandan, modèl vaksen vivan ki pwovoke fòmasyon iminitè natirèl ak vaksen ki pa vivan ki pwovoke tolerans natirèl la pa konplètman konsistan paske dènyèman kèk vaksen ki pa vivan tankou vaksen kont grip inaktive yo te asosye ak yon endiksyon iminite ki antrene, byenke efè sa yo parèt. depann sou adjuvant nan fòmilasyon an [44, 45]. Dezyèmman, yo te montre ke vaksen BCG yo bay tibebe ki fenk fèt yo mennen nan granulopoyèz ijans ki elaji pisin depo netrofil yo, kidonk lage yo an pi gwo kantite an repons a enfeksyon kontinyèl oswa ki vin apre ak patojèn ki pa vaksen yo [46], yon eksplikasyon posib pou yo. gwo efè pwoteksyon vaksen BCG yo bay nan nesans la sou mòtalite tout kòz pandan premye mwa lavi a [9]. Twazyèmman, vaksen yo ka pwovoke selil T kwa-pwoteksyon ki ka reponn a patojèn ki pa gen rapò ak patojèn nan vaksen an. Pou egzanp, nan imen, kwa-reyaktif viris grip espesifik CD8+ selil T ka kontribye nan lenfoproliferasyon nan mononukleoz enfektye ki asosye ak viris Epstein-Barr [47] Mekanis iminolojik ki kache diferans sèks yo nan efè ki pa espesifik. nan vaksen yo poko konprann konplètman, men li byen dokimante ke moun gason ak fi gen repons iminitè diferan nan yon defi patojèn epi yo montre diferan dinamik ak sinetik [48, 49]. Se poutèt sa, diferan rezilta ki baze sou sèks yo ta dwe antisipe [48, 49]. Menmsi gen toujou yon pakèt etid ki lye efè imuno-lojik ki pa espesifik ak efè eterològ klinik, kounye a li klè ke vaksen yo afekte sistèm iminitè a nan lòt fason pi lwen pase endiksyon iminite espesifik vaksen an. Sa a ajoute plauzibilite byolojik nan etid epidemyolojik yo ki montre ke vaksen yo ka afekte risk pou enfeksyon ki pa gen rapò. Nouvo konesans sa a egzije yon re-evalyasyon kad aktyèl la pou teste, apwouve ak reglemante vaksen yo.
2 Diferans nan pratik aktyèl la
2.1 Evalyasyon ensifizan sou efè vaksen yo sou maladi enfeksyon ki pa gen rapò ak mòtalite ak mòbidite tout kòz
Esè faz III aktyèl yo ka pran enfeksyon ki pa gen rapò kòm AE, men evènman sa yo ta "pa mande" epi rapòte sèlman si patisipan etid la oswa envestigatè a sispèk. Si enfeksyon ki pa gen rapò pandan swivi mennen nan lanmò oswa entène lopital yo ta dwe kaptire kòm SAE, men etid yo ta anjeneral pa pouvwa pou detekte diferans enpòtan nan SAE ant gwoup yo. Si te gen diferans estatistik siyifikatif nan pousantaj SAE ant tretman, direktiv yo endike ke yo ta dwe entèprete ak prekosyon sof si esè a te fèt pou adrese ipotèz pre-espesifye konsènan pwen final sa yo [1]. Anplis de sa, li ta dwe pran an konsiderasyon plausibilite byolojik ke SAE yo ka gen rapò ak vaksinasyon lè w ap deside sou bezwen pou plis esè anvan oswa apre lisans pou envestige ak quantifier risk potansyèl yo [1]. Avèk opinyon aktyèl la ke efè enpòtan vaksen yo pwovoke se sèlman sa yo ki espesifik patojèn: si te gen yon diferans enpòtan nan ensidan an nan SAE akòz enfeksyon ki pa gen rapò nan de gwoup yo - swa yon pi ba oswa pi gwo risk nan entèvansyon an pase nan gwoup kontwòl la—sa a ta gen anpil chans dwe atribiye a chans, kòm li ta dwe jije biyolojik enposib ke li te akòz vaksen an. Apre lisans, pwofesyonèl sante yo ak piblik pwofàn yo pa gen okenn nosyon ke enfeksyon ki pa gen rapò ki fèt petèt semèn a mwa apre vaksinasyon an ta ka gen rapò ak efè apre vaksinasyon an, epi konsa pa pral gen okenn rapò oswa trè limite rapò sou evènman sa yo. An konsekans, li posib pou prezante nan pwogram vaksen an yon nouvo vaksen ki asosye ak efè sou lòt enfeksyon ak tout kòz mòtalite ak morbidite-pozitif oswa negatif-san yo pa detekte sa yo. Kòm yon egzanp, vaksen "woujòl la" (HTMV) te entwodwi pa Òganizasyon Mondyal Lasante an 1989 nan zòn ki gen yon gwo ensidans enfeksyon lawoujòl te totalman pwoteksyon kont lawoujòl. Entwodiksyon li te baze sou kapasite li pou pwovoke serokonvèsyon nan prezans antikò matènèl ak yon mank de reyaksyon negatif lè yo konpare ak kèk santèn timoun k ap resevwa vaksen estanda lawoujòl la ak 63 timoun ki pa vaksinen [50]. Lè chèchè endepandan egzamine efè ki pa espesifik vaksen an nan esè owaza, konpare HTMV a ak vaksen lawoujòl estanda, HTMV a te asosye ak yon double mòtalite nan moun fi konpare ak vaksen lawoujòl estanda [51]. Kòm repons, Òganizasyon Mondyal Lasante te retire HTMV an 1992 [52], lè rezilta sa yo te repwodui plizyè fwa. Rezilta meta-analiz ki te fèt apre [53] te endike ke ak nivo mòtalite a nan epòk sa a nan Lafrik di, itilizasyon kontinyèl HTMV a te kapab mennen jiska 500,000 lanmò fi depase chak ane nan Lafrik. Si chèchè endepandan yo pa t evalye efè HTMV sou sante an jeneral, efè negatif ki pa espesifik ak fatal nan entwodwi HTMV nan fi yo ta gen anpil chans pase inapèsi. Menm si yo te obsève mòtalite depase, ak pèsepsyon aktyèl la nan mekanis vaksen yo, yo t ap fè ti reflechi sou posibilite ke entwodiksyon HTMV a ta asosye ak efè fatal ki pa espesifik, pou yon vaksen jije efikas ak san danje. Menm jan an tou, pratik aktyèl pa pèmèt pou deteksyon an nan efè benefisye ki pa espesifik nan vaksen yo.
2.2 Kontèks Endepandans Parapò ak Kontèks Depandans
Anpil etid montre ke moun fi reponn ak pi fò repons antikò, men tou plis efè segondè pase moun gason [54-57]. Menmsi fòs repons iminitè a ka varye selon sèks ak lòt faktè tankou laj [55-57] ak latitid jeyografik, pratik klinik aktyèl yo sipoze lajman ke efè vaksen yo endepandan de kontèks, se sa ki, ke yon vaksen kòrèkteman aplike pral pwovoke espesifik. pwoteksyon nan pifò moun. Esè Faz III yo souvan vize pou enklizyon tou de sèks, men souvan anplwaye kritè enklizyon ak esklizyon byen etwat. Lòt entèvansyon sante ki ka afekte sistèm iminitè a, tankou lòt vaksen yo te resevwa anvan oswa pandan yon swivi, yo raman konsidere; Yo ka envestige vaksen yo administre ansanm, men sèlman pou detekte si gen yon entèferans nan jenerasyon repons iminitè a oswa si gen yon reyaksyon akseptab. Jan sa endike nan Entwodiksyon an, efè ki pa espesifik vaksen yo, nan kontras, varye anpil pa kontèks [8, 20]. Repons iminitè a nan yon vaksen pa limite a espesifik selil B ak T men li enfliyanse pa eta a nan sistèm iminitè a nan moman vaksen an, ki gen ladan lòt entèvansyon ak faktè ekstèn ki afekte sistèm iminitè a. Entèraksyon sa yo pa ka konsidere pa vac sinologists, men yo byen li te ye nan farmakoloji, kote li se pratik nòmal pou chèche entèraksyon, pou egzanp, ant dwòg ki afekte cytochrome P450 [58]. Efè ki pa espesifik ka depann anpil de lòd tanporè vaksinasyon an [8]. Pa egzanp, yon vaksen DTP ki pa vivan yo bay apre yon vaksen kont lawoujòl vivan asosye ak ogmante mòtalite pou tout kòz nan endividi fi, tandiske yon vaksen kont lawoujòl yo bay apre yon vaksen DTP asosye ak mòtalite tout kòz redwi [27 ]. Lòt modifikatè efè idantifikasyon gen ladan entèvansyon ki afekte sistèm iminitè a, tankou sipleman vitamin A, ak ko-morbidite ki afekte estati iminitè a. Yo montre efè sipleman vitamin A depann plis de vaksen yo bay yo pase sou degre deficiency vitamin A a, li trè benefik lè yo bay vaksen kont lawoujòl vivan, men se pa nan moman an. nan yon vaksen DTP ki pa vivan bay moun fi [59]. Aksyon entè ka rive tou atravè jenerasyon. Prim ing matènèl ak yon vaksen ka enfliyanse repons ki pa espesifik pitit li a nan vaksen an, pou egzanp, yon vaksen BCG se siyifikativman pi benefik pou timoun yo nan fanm ki te pran vaksen BCG yo pase nan timoun yo nan fanm BCG ki pa vaksen [60, 61]. Se poutèt sa, pratik aktyèl la gen de defisyans enpòtan: li pa mete aksan sou evalyasyon sistematik nan efè ki pa espesifik sou enfeksyon ki pa gen rapò ak efè sante an jeneral, epi li raman konsidere modifikatè efè.
3 Nouvo kad pwopoze
Pou detekte si yon vaksen gen efè enpòtan ki pa espesifik ak konsekans sou sante jeneral, nou pwopoze yon nouvo kad pou teste, apwouve, ak reglemante yon vaksen kont yon maladi pou ki pa gen yon vaksen ki deja egziste (Tablo 1) [Si gen se deja yon vaksen apwouve kont maladi a, pral gen lòt konsiderasyon: egzanp, si nouvo vaksen an ak vaksen apwouve a ta dwe konpare dirèkteman nan yon esè owaza; sa ta gen sans si vaksen apwouve a te deja evalye pou efè ki pa espesifik li yo].
3.1 Esè Faz III
• Esè yo ta dwe gen ladan popilasyon sib antisipe a, jan yo deja rekòmande, men pa toujou swiv [62]. • Gwoup kontwòl la ta dwe sèlman gen saline, yon lòt tretman net, oswa pa gen okenn entèvansyon—pa yon lòt vaksen oswa adjuvant ki ta ka gen efè ki pa espesifik, kidonk pa yon vrè kontwòl [63]. • Esè yo ta dwe depreferans, si sa posib, fèt ak yon popilasyon etid ase laj pou eskli, ak yon sèten degre prespèsifye, nenpòt gwo risk pou rezilta grav nan vaksen an, tankou ogmante mòtalite tout kòz oswa entène lopital.
Tablo 1 Evalyasyon aktyèl ak pwopoze sou sekirite vaksen an
• Yon swivi sistematik pou tout sentòm yo ta dwe pou omwen 12 mwa pou anrejistre rezilta sante tout kòz yo, efè ki pa espesifik (pozitif ak negatif), ak AE posib. Tout sentòm ki rive pandan tout dire a ta dwe kode pa kategori sentòm/maladi ak sèks ak laj. Yo ta dwe rapòte yo nan piblikasyon jijman an ak bay otorite regilasyon an detay ase pou pèmèt chèchè endepandan envestigasyon yo. • Evalyasyon plauzibilite byolojik ta dwe gen ladan posiblite pou yon enfeksyon ki pa gen rapò oswa yon ogmantasyon severite nan enfeksyon ta ka akòz efè ki pa espesifik, pou egzanp, yon enfeksyon ak Streptococcus pneumoniae ki rive mwa apre yon vaksen DTP kapab byen yon efè vaksen an. • Yo ta dwe analize ak rapòte efè espesifik ak efè vaksen ki pa espesifik yo, epi aplike prensip entansyon pou trete a depi jou randomisation a. • Esè vaksen yo ta dwe enskri sistemikman epi rapòte lòt entèvansyon yo bay pandan yon swivi ki ka afekte sistèm iminitè a, pa egzanp, si patisipan yo te resevwa lòt vaksen. Yo ta dwe rapòte efikasite ak sekirite anvan ak apre entèvansyon adisyonèl sa yo. • An paralèl, li rekòmande pou chèche biomake apwopriye pou efè pozitif ak negatif ki pa espesifik. Nan lavni an, biomarqueurs sa yo ta ka sèvi kòm siyal "sispann-ale" deja nan faz I/II esè yo.
3.2 Tès apre lisans
Yon fwa yo apwouve yon vaksen, yo ta dwe asiyen li owaza pou asire ke gwo gwoup gwoup popilasyon ki te pran vaksen ak moun ki pa vaksen yo ka swiv epi konpare yo sou tan. Sa a ta pèmèt deteksyon diferans ki genyen nan ensidans oswa gravite lòt maladi epi bay yon evalyasyon sou efè vaksen an sou sante jeneral ak pri-efikasite li yo. Gen plizyè fason pou fè sa. Youn nan fason se prezante nouvo vaksen an nan fòm yon esè gwoup owaza; inite randomisation a ta ka klinik pratik jeneral, minisipalite, oswa rejyon yo. Esè owaza ki baze sou popilasyon sa yo te fèt nan Fenlann [64]. Altènativman, vaksen an ka prezante piti piti, nan yon konsepsyon etap-wedge. Pou egzanp, kòmanse vaksinasyon nan yon rejyon epi piti piti, sou mwa oswa ane, entwodwi li nan lòt rejyon yo. Konsepsyon final evalyasyon apre lisans lan (si li fèt kòm yon esè owaza oswa pa yon woule etap-wedge oswa yon lòt bagay) ta dwe triyangile dapre konesans anvan nan esè faz III a ak enfòmasyon sou kalite vaksen an. . Dapre prèv aktyèl la, si se yon nouvo kalite vaksen, oswa si vaksen an pa vivan, li ta dwe mande yon esè owaza. Anplis de sa, si esè faz III a pa montre yon efè sou mòtalite oswa morbidite tout kòz ki ann amoni ak sa yo te prevwa dapre efè vaksen an kont maladi sib la, ak/oswa si biomaketè yo kolekte ak/oswa etid iminolojik yo revele siyal ogmante tolerans iminitè natirèl, sa ta dwe pouse yon evalyasyon faz IV pi apwofondi. Sa ki enpòtan, evalyasyon apre lisans sa yo ta dwe gen ladan enfòmasyon sou kontèks la paske, jan sa mansyone, efè yon vaksen sou sante jeneral depann de faktè tankou sèks epi yo ka modifye pa estati vaksen moun k ap resevwa a, pa lòt vaksen ak entèvansyon. benefisyè a resevwa pandan yon swivi, ak lòt faktè ki ka enfliyanse sistèm iminitè a. Omwen, yon pwogram ta dwe evalye efè jeneral sou sante nouvo vaksen yo separeman pou fi ak gason. Rekòmandasyon sa yo ta piti piti mennen nan etablisman yon baz done konesans mondyal sou entèraksyon vaksen ak konsekans klinik, ak fason yo teste sa yo.
3.3 Konsiderasyon Ekonomik
Kounye a, se responsablite pwomotè a depans pou fè yon esè vaksen faz III. Pwospektiv pou elaji faz III esè pou genyen plis patisipan yo vini ak yon pri konsiderab asosye. Sepandan, ak rezilta ki pi solid, sa ka diminye nesesite pou kèk etid apre lisans ak benefis sante adisyonèl ki depase pwoteksyon espesifik maladi a ka lakòz yon absòpsyon vaksen pi laj, inevitableman sipòte pa gouvènman yo ak otorite sante yo. Se poutèt sa, gen potansyèl pou ko-patwonaj gouvènman an ak sektè prive nan faz III esè vaksen yo. Evalyasyon apre lisans ka fèt kòm yon esè faz IV, patwone pa pwomotè a an patenarya ak gouvènman an. Vreman vre, li ka pi bon ke sipèvizyon pou evalyasyon apre lisans lan nan sèl jiridiksyon otorite sante yo, pou asire otantisite.
3.4 Konsiderasyon Etik
Kad yo pwopoze a soulve kèk konsiderasyon etik enpòtan. Menm nan sitiyasyon san okenn vaksen ki egziste deja, gen kèk ta diskite ke gwoup kontwòl la ta dwe gen kèk kalite entèvansyon. Sepandan, jan yon panèl ekspè Òganizasyon Mondyal Lasante te andose, itilizasyon plasebo nan esè vaksen yo akseptab sou plan etik lè pa gen vaksen ki efikas epi ki an sekirite [65]. Pi gwo esè faz III ak dire pi long yo ka lakòz reta nan lage yon nouvo vaksen. Pwolonjman owaza oswa pa etap yon nouvo vaksen ta vle di ke vaksen an pa t ap disponib pou tout moun apati dat apwobasyon an. Sepandan, bay reyalite a nan limit kapasite pwodiksyon konbine avèk lage souvan dousman nan yon nouvo vaksen, fondasyon an sijere se pa sèlman reyalis, men tou, pwobableman pi avantaje pou sante an jeneral nan popilasyon an. Li pa defann ankò pou inyore prèv akimile ki montre vaksen yo gen gwo efè sou sistèm iminitè a ak kidonk risk pou lòt enfeksyon ak finalman risk pou tout kòz mòtalite ak morbidite. Inyore efè ki pa espesifik vaksen yo ta riske nouvo vaksen yo ogmante morbidite tout kòz e menm mòtalite, kidonk samine seryezman kredibilite pwogram vaksen yo. Pa egzanp, entwodiksyon HTMV a t ap mennen nan gwo ogmantasyon nan mòtalite timoun si envestigatè endepandan pa t detekte efè ki pa espesifik yo. Yon pè se ke chanjman sa yo pwopoze nan kad aktyèl la pou tès, apwouve, ak reglemante vaksen yo ka louvri pòt la nan yon diskisyon san jistifikasyon sou sekirite vaksen an, kidonk ranfòse mouvman an anti-vaksinasyon. Sepandan, nan wè nou, li ta devaste si mouvman an anti-vaksinasyon yo te bay kalite sa a pouvwa pou defini, epi pètèt mete restriksyon sou itilizasyon yon bon metòd syantifik pi devan. Nou kwè piblik la pral konprann lojik apwòch rezone sa a, nan domèn sante, syantifikman ak ekonomikman. Gen plis chans, inisyativ sa yo pral adrese enkyetid sekirite yo epi ogmante konfyans nan otorite sante yo pou bese ezitasyon vaksen yo ak kontrekare diskou mouvman anti-vaksinasyon an.
Cistanche poud
4 Konklizyon
Kounye a, gen yon kad ki byen devlope pou teste, apwouve ak reglemante vaksen yo. Poutan, ak sa nou konnen jodi a, nou pa teste vaksen yo anvan entwodiksyon yo. Gen yon kantite prèv k ap grandi ki montre vaksen yo gen gwo efè sou sistèm iminitè a ak risk pou enfeksyon ki pa gen rapò. Pou optimize benefis vaksen yo, redwi posib domaj, epi kenbe konfyans piblik la, li esansyèl pou dokimante ke yon vaksen bay gen yon efè net benefis sou sante jeneral. Avèk papye sa a, nou espere kòmanse yon diskisyon sou fason sa a ta ka pi byen akonpli.
Referans
1. KI MOUN. Gid sou evalyasyon klinik vaksen yo: atant regilasyon; 2017. WHO Technical Report Series 1004, Annex 9, 2017. Disponib nan https://www.who.int/publications/m/item/ WHO-TRS-1004-web-annex-9
2. Onakpoya IJ. Evènman negatif ki ra nan esè klinik: konprann règ la nan twa. BMJ Evid Baze Med. 2018;23(1):6.
3. Peter G. Smith, Richard H. Morrow, David A. Ross (Eds) Field trials of health interventions: a toolbox. Oxford: Oxford University Press; 2015
4. Mayr A. Pran avantaj de efè segondè pozitif vaksen kont variol. J Vet Med B Enfekte Dis Vet Sante Piblik. 2004;51(5):199–201.
5. Calmette A. Vaksen prevantif kont tibèkiloz ak BCG. Proc R Soc Med. 1931;24(11):1481–90.
6. Voroshilova MK. Itilizasyon potansyèl de enterovirus ki pa patojèn pou kontwole maladi imen. Prog Med Virol. 1989;36:191–202.
7. Aaby P, Benn CS. Devlope konsèp nan efè benefis ki pa espesifik nan vaksen vivan ak etid epidemyolojik. Clin Microbiol Enfekte. 2019;25(12):1459–67.
8. Benn CS, Fisker AB, Rieckmann A, Sorup S, Aaby P. Vac teknoloji: tan pou chanje paradigm? Lancet Enfekte Dis. 2020;20(10):e274–83.
9. Biering-Sorensen S, Aaby P, Lund N, Monteiro I, Jensen KJ, Erik sen HB, et al. Byen bonè BCG-Denmark ak mòtalite neonatal nan mitan tibebe ki peze<2500 g: a randomized controlled trial. Clin Infect Dis. 2017;65(7):1183–90.
10. Schaltz-Buchholzer F, Aaby P, Monteiro I, Camala L, Faurholt Simonsen S, Nørtoft Frankel H, et al. Vaksen imedyat Bacille Calmette Guérin pou tibebe ki bezwen tretman perinatal nan pawas matènite nan Gine Bissau: yon esè kontwole owaza. J Enfekte Dis. 2021;224(11):1935–44.
11. Prentice S, Nassanga B, Webb EL, Akello F, Kiwudhu F, Aku rut H, et al. BCG-pwovoke efè ki pa espesifik sou maladi enfektye eterològ nan tibebe ki fenk fèt Uganda: yon esè kontwole owaza envestigatè-avèg. Lancet Enfekte Dis. 2021;21(7):993–1003.
12. Aaby P, Martins CL, Garly ML, Bale C, Andersen A, Rodrigues A, et al. Efè ki pa espesifik nan vaksen lawoujòl estanda nan 4.5 ak 9 mwa ki gen laj sou mòtalite timoun: owaza esè kontwole. BMJ. 2010;341:c6495.
13. Berendsen MLT, Silva I, Balé C, Nielsen S, Hvidt S, Martins CL, et al. Efè yon dezyèm dòz vaksen kont lawoujòl nan laj 18 mwa sou lanmò ki pa aksidan ak admisyon nan lopital nan Gine-Bissau: analiz pwovizwa yon esè kontwole owaza. Clin Enfekte Dis. 2022;75(8):1370–8.
14. Lund N, Andersen A, Hansen AS, Jepsen FS, Barbosa A, Biering-Sorensen S, et al. Efè vaksen polyo oral nan nesans sou mòtalite tibebe: yon esè owaza. Clin Enfekte Dis. 2015;61(10):1504–11.
15. Jayaraman K, Adhisivam B, Nallasivan S, Krishnan RG, Kamalar athnam C, Bharathi M, et al. De esè owaza sou efè souch Ris la nan Bacillus Calmette-Guérin pou kont li oswa ak vaksen kont polyo oral sou mòtalite neonatal nan tibebe ki peze<2000 g in India. Pediatr Infect Dis J. 2019;38(2):198–202.
16. Nielsen S, Fisker AB, da Silva I, Byberg S, Biering-Sørensen S, Balé C, et al. Efè vaksen de-dòz bonè kont lawoujòl sou mòtalite timoun ak modifikasyon pa antikò lawoujòl matènèl nan Gine-Bissau, Lafrik de Lwès: yon sèl-sant louvri-etikèt owaza esè kontwole. EClinicalMedicine. 2022;49:101467.
17. Fisker AB, Nebie E, Schoeps A, Martins C, Rodrigues A, Zakane A, et al. Yon esè owaza de sant pou yon dòz adisyonèl bonè nan vaksen lawoujòl: efè sou mòtalite ak nivo antikò lawoujòl. Clin Enfekte Dis. 2018;66(10):1573–80.
18. Curtis N. BCG Vaksen ak tout kòz mòtalite neonatal. Pedi atr Infect Dis J. 2019;38(2):195–7.
19. Aaby P, Andersen A, Martins CL, Fisker AB, Rodrigues A, Whittle HC, et al. Èske vaksen polio oral la gen efè ki pa espesifik sou mòtalite tout kòz? Eksperyans natirèl nan yon esè kontwole owaza nan vaksen lawoujòl bonè. BMJ Louvri. 2016;6(12): e013335.
20. Aaby P, Netea MG, Benn CS. Efè benefis ki pa espesifik vaksen vivan kont COVID-19 ak lòt enfeksyon ki pa gen rapò. Lancet Enfekte Dis. 2023;23(1):e34-42.
21. Aaby P, Ravn H, Fisker AB, Rodrigues A, Benn CS. Èske difteri-tetanòs-kolich (DTP) asosye ak ogmante mòtalite fi? Yon meta-analiz teste ipotèz yo nan sèks-diferans efè ki pa espesifik nan vaksen DTP. Trans R Soc Trop Med Hyg. 2016;110(10):570–81.
22. Fisker AB, Ravn H, Rodrigues A, Ostergaard MD, Bale C, Benn CS, et al. Ko-administrasyon vaksen kont lawoujòl ak vaksen lafyèv jòn ak vaksen pentaval ki inaktive asosye ak ogmante mòtalite konpare ak vaksen lawoujòl ak lafyèv jòn sèlman. Yon etid obsèvasyon soti nan Gine-Bissau. Vaksen. 2014;32(5):598–605.
23. Garly ML, Jensen H, Martins CL, Bale C, Balde MA, Lisse IM, et al. Vaksen epatit B ki asosye ak pi wo mòtalite fi pase gason nan Gine-Bissau: yon etid obsèvasyon. Pediatr Inf Dis J. 2004;23(12):1086–92.
24. Aaby P, Garly ML, Nielsen J, Ravn H, Martins C, Bale C, et al. Ogmantasyon rapò mòtalite fi-gason ki asosye ak vaksen polio inaktive ak difteri-tetanòs-kolich: obsèvasyon nan esè vaksen an Gine-Bissau. Pediatr Infect Dis J. 2007;26(3):247–52.
25. Andersen A, Fisker AB, Rodrigues A, Martins C, Ravn H, Lund N, et al. Kanpay vaksen nasyonal ak vaksen polio oral diminye mòtalite tout kòz: yon eksperyans natirèl nan sèt esè owaza. Devan Sante Piblik. 2018;6:13.
26. Klein SL, Shann F, Moss WJ, Benn CS, Aaby P. RTS, S vaksen malarya ak ogmante mòtalite nan ti fi. MBio. 2016;7(2):e00514-e516.
27. Higgins JP, Soares-Weiser K, Lopez-Lopez JA, Kakourou A, Chaplin K, Christensen H, et al. Asosyasyon BCG, DTP, ak lawoujòl ki gen vaksen ak mòtalite timoun: revizyon sistematik. BMJ. 2016;13(355): i5170.
28. Aaby P, Ravn H, Benn CS. Revizyon OMS sou efè posib ki pa espesifik vaksen kont difteri-tetanòs-kolich. Pedi atr Infect Dis J. 2016;35(11):1247–57.
29. Fine PE, Smith PG. "Efè ki pa espesifik nan vaksen yo": yon insight enpòtan analyse, epi rele pou yon atelye. Trop Med Int Health. 2007;12(1):1–4.
30. Rieckmann A, Villumsen M, Sorup S, Haugaard LK, Ravn H, Roth A, et al. Vaksen kont variol ak tibèkiloz yo asosye ak pi bon siviv alontèm: yon etid ka-kowòt Danwa 1971-2010. Int J Epidemiol. 2017;46(2):695–705.
31. Usher NT, Chang S, Howard RS, Martinez A, Harrison LH, Santosham M, et al. Asosyasyon vaksinasyon BCG nan anfans ak dyagnostik kansè ki vin apre: yon 60-anne swivi nan yon esè klinik. JAMA Netw Open. 2019;2(9): e1912014.
32. Sorup S, Benn CS, Poulsen A, Krause TG, Aaby P, Ravn H. Vaksen vivan kont lawoujòl, malmouton, ak ribeyòl ak risk pou yo entène lopital pou enfeksyon ki pa vize. JAMA. 2014;311(8):826–35.
33. Bardenheier BH, McNeil MM, Wodi AP, McNicholl JM, DeSte fano F. Risk pou entène lopital pou maladi enfektye ki pa vize pami timoun ameriken yo apre vaksen inaktive ak vivan, 2005–2014. Clin Enfekte Dis. 2017;65(5):729–37.
34. Netea MG, Quintin J, van der Meer JW. Iminite antrene: yon memwa pou defans lame natirèl. Mikwòb lame selilè. 2011;9(5):355–61.
35. Kleinnijenhuis J, Quintin J, Preijers F, Joosten LA, Ifrim DC, Saeed S, et al. Bacille Calmette-Guerin pwovoke NOD2-pwoteksyon ki pa espesifik kont reenfeksyon atravè repwogram epigenetik monosit yo. Proc Natl Acad Sci USA. 2012;109(43):17537–42.
36. Arts RJW, Moorlag S, Novakovic B, Li Y, Wang SY, Oosting M, et al. Vaksen BCG pwoteje kont enfeksyon viral eksperimantal nan imen atravè endiksyon nan sitokin ki asosye ak iminite ki antrene. Mikwòb lame selilè. 2018;23(1):89-100.e5.
37. Walk J, de Bree LCJ, Graumans W, Stoter R, van Gemert GJ, van de Vegte-Bolmer M, et al. Rezilta enfeksyon malarya imen kontwole apre vaksinasyon BCG. Nat Commun. 2019;10(1):874.
38. van Pufelen JH, Novakovic B, van Emst L, Kooper D, Zuiver loon TCM, Oldenhof UTH, et al. BCG intravesical nan pasyan ki gen kansè nan blad pipi ki pa nan misk pwovoke iminite antrene ak diminye enfeksyon respiratwa. J Immunother Kansè. 2023;11(1): e005518.
39. Blok BA, Jensen KJ, Aaby P, Fomsgaard A, van Crevel R, Benn CS, et al. Efè opoze Vaccinia ak modifye Vaccinia Ankara sou iminite antrene. Eur J Clin Microbiol Infect Dis. 2019;38(3):449–56.
40. Murphy DM, Cox DJ, Connolly SA, Breen EP, Brugman AA, Phelan JJ, et al. Iminite antrene pwovoke nan imen apre vaksen ak yon vaksen vektè adenoviral COVID-19. J Clin Invest. 2023;133(2): e162581.
41. Blok BA, de Bree LCJ, Diavatopoulos DA, Langereis JD, Joos ten LAB, Aaby P, et al. Entèaksyon, ki pa espesifik, efè iminolojik nan Bacille Calmette-Guerin ak tetanòs-difteri-kolich inaktive vaksen polio: yon eksplorasyon, esè owaza. Clin Enfekte Dis. 2020;70(3):455–63.
42. Noho-Konteh F, Adetifa JU, Cox M, Hossin S, Reynolds J, Le MT, et al. Sèks-diferans ki pa vaksen-espesifik efè iminolojik nan vaksen difteri-tetanòs-kolich ak lawoujòl. Clin Enfekte Dis. 2016;63(9):1213–26.
43. Blok BA, Arts RJW, van Crevel R, Aaby P, Joosten LAB, Benn CS, et al. Efè diferan nan vaksen BCG sou repons iminitè pwovoke pa vaksinasyon lafyèv tifoyid polisakarid vi: yon esè eksploratif owaza. Eur J Clin Microbiol Infect Dis. 2020;39(6):1177–84.
44. Wimmers F, Donato M, Kuo A, Ashuach T, Gupta S, Li C, et al. Peyizaj epigenomik ak transkripsyon yon sèl selil iminite kont vaksinasyon grip la. Selil. 2021;184(15):3915-35. e21.
45. Debisarun PA, Gössling KL, Bulut O, Kilic G, Zoodsma M, Liu Z, et al. Endiksyon iminite antrene pa vaksinasyon grip la: enpak sou COVID-19. PLoS Pathog. 2021;17(10): e1009928.
46. Brook B, Harbeson DJ, Shannon CP, Cai B, Li D, Ben-Othman R, et al. Granulopoiesis ijans pwovoke vaksen BCG bay pwoteksyon rapid kont sepsis neonatal. Sci Transl Med. 2020;12(542):eaax4517.
47. Clute SC, Watkin LB, Cornberg M, Naumov YN, Sullivan JL, Luzuriaga K, et al. Selil T CD8+ ki gen viris grip espesifik ki gen kwa-reyaktif kontribye nan lenfoproliferasyon nan mononukleoz enfektye ki asosye ak viris Epstein Barr. J Clin Invest. 2005;115(12):3602–12.
48. Flanagan KL, Fink AL, Plebanski M, Klein SL. Diferans sèks ak sèks nan rezilta vaksinasyon yo pandan lavi a. Annu Rev Cell Dev Biol. 2017;6(33):577–99.
49. Flanagan KL, Klein SL, Skakkebaek NE, Marriott I, Marchant A, Selin L, et al. Diferans sèks nan efè vaksen espesifik ak efè ki pa sible vaksen yo. Vaksen. 2011;29(13):2349–54.
50. Markowitz LE, Sepulveda J, Diaz-Ortega JL, Valdespino JL, Albrecht P, Zell ER, et al. Vaksinasyon ti bebe sis mwa ak diferan dòz vaksen Edmonston-Zagreb ak Schwarz lawoujòl. N Engl J Med. 1990;322(9):580–7.
51. Aaby P, Samb B, Simondon F, Knudsen K, Seck AM, Bennett J, et al. Diferans sèks espesifik nan mòtalite apre vaksinasyon wo-woujòl nan zòn riral Senegal. Toro Ògàn Sante Mondyal la. 1994;72(5):761–70.
52. Pwogram elaji sou Vaksinasyon (EPI). Sekirite vaksen kont lawoujòl segondè. Wkly Epidemiol Rec. 1992;67(48):357–61.
53. Knudsen KM, Aaby P, Whittle H, Rowe M, Samb B, Simondon F, et al. Mòtalite timoun apre vaksinasyon estanda, mwayen oswa segondè kont lawoujòl nan Afrik Lwès. Int J Epidemiol. 1996;25(3):665–73.
54. Fink AL, Engle K, Ursin RL, Tang WY, Klein SL. Sèks byolojik afekte efikasite vaksen ak pwoteksyon kont grip nan sourit. Proc Natl Acad Sci USA. 2018;115(49):12477–82.
55. Kuo H, Shapiro JR, Dhakal S, Morgan R, Fink AL, Liu H, et al. Efè sèks espesifik nan laj ak endèks mas kò sou repons antikò nan vaksen grip sezonye nan travayè swen sante yo. Vaksen. 2022;40(11):1634–42.
56. Shapiro JR, Sitaras I, Park HS, Aytenfsu TY, Caputo C, Li M, et al. Asosyasyon frajil, laj, ak sèks byolojik ak sendwòm respiratwa egi grav coronavirus 2 mesaje RNA vaksen iminite pwovoke nan granmoun aje yo. Clin Enfekte Dis. 2022;75(Suppl_1):S61–71.
57. Potluri T, Fink AL, Sylvia KE, Dhakal S, Vermillion MS, Vom Steeg L, et al. Chanjman ki asosye ak laj nan enpak sèks ster oids sou repons vaksen grip nan gason ak fi. Vaksen NPJ. 2019;4:29.
58. Ogu CC, Maxa JL. Entèaksyon dwòg akòz cytochrome P450. Proc (Bayl Univ Med Cent). 2000;13(4):421–3.
59. Benn CS, Aaby P, Arts RJ, Jensen KJ, Netea MG, Fisker AB. Yon enigm: poukisa sipleman vitamin A pa toujou diminye mòtalite menm si defisi vitamin A asosye ak ogmante mòtalite. Int J Epidemiol. 2015;44(3):906–18.
60. Stensballe LG, Ravn H, Birk NM, Kjaergaard J, Nissen TN, Pihl GT, et al. Vaksen BCG nan nesans ak pousantaj entène lopital pou enfeksyon jiska 15 mwa nan timoun Danwa: yon esè klinik owaza multisant. J Pedyat Infect Dis Soc. 2019;8(3):213–20.
61. Berendsen MLT, Oland CB, Bles P, Jensen AKG, Kofoed PE, Whittle H, et al. Priming matènèl: Sikatris vaksen Bacillus Calmette-Guerin (BCG) nan manman yo amelyore siviv pitit yo ak yon mak vaksen BCG. J Pediatr Infect Dis Soc. 2020;9(2):166–72.
62. Doshi P. Èske vaksen COVID-19 ap sove lavi? Esè aktyèl yo pa fèt pou di nou. BMJ. 2020;371:m4037.
63. Byberg S, Benn CS. Itilizasyon plasebo nan esè vaksen: atansyon lè w ap itilize vaksen aktif kòm plasebo. Vaksen. 2015;35(9):1211.
64. Palmu AA, Toropainen M, Kaijalainen T, Siira L, Lahden kari M, Nieminen H, et al. Efikasite dirèk ak endirèk 10-vaksen nemokòk konjige kont cha nan yon esè owaza gwoup. Pediatr Infect Dis J. 2017;36(12):1193–200.
65. Rid A, Saxena A, Baqui AH, Bhan A, Bines J, Bouesseau MC, et al. Itilizasyon plasebo nan esè vaksen yo: rekòmandasyon yon panèl ekspè OMS. Vaksen. 2014;32(37):4708–12.